Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số phát triển mạnh mẽ, báo chí đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc chưa từng có. Không chỉ còn là công cụ hỗ trợ, AI từng bước tham gia và tái định hình cách làm báo hiện đại, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ người làm báo trong kỷ nguyên số.
Hội viên Hội Nhà báo tỉnh Hưng Yên thực hành kiến thức "“Ứng dụng AI trong kỹ năng làm báo đa nền tảng”.
Sau quá trình sắp xếp, tinh gọn hệ thống cơ quan báo chí từ năm 2025, nhiều tòa soạn tại Việt Nam đang chuyển dịch theo mô hình hội tụ, đa nền tảng. Bối cảnh này đòi hỏi mỗi nhà báo không chỉ vững chuyên môn mà còn phải thành thạo công nghệ, có khả năng sản xuất nội dung linh hoạt trên nhiều kênh. Trong xu thế ấy, AI trở thành trợ thủ đắc lực, góp phần tối ưu quy trình sản xuất, nâng cao năng suất và mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.
Những vấn đề này đã được nhấn mạnh tại nhiều diễn đàn chuyên ngành, nơi các nhà quản lý, chuyên gia và người làm báo cùng nhìn nhận rằng báo chí hôm nay không chỉ là câu chuyện nghề nghiệp, mà còn là bài toán về công nghệ, đạo đức và bản lĩnh. Tại Diễn đàn “Sức mạnh AI cho nhà truyền thông trẻ” (do Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn tổ chức tháng 6/2025), Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, nhấn mạnh: Làm báo trong thời đại số không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là phải hiểu bản chất công nghệ để tạo ra giá trị mới cho cộng đồng và xã hội. Dù AI có thể hỗ trợ sản xuất nội dung, phân tích dữ liệu, cá nhân hóa thông tin, nhưng chính con người mới quyết định định hướng và bản sắc của nội dung đó.
Thực tế cho thấy, AI đã tham gia vào nhiều khâu của hoạt động báo chí, như: gợi ý tiêu đề, tóm tắt nội dung, kiểm tra lỗi, dịch thuật, sản xuất video, podcast, thiết kế infographic hay phân tích dữ liệu độc giả... Nhờ đó, phóng viên và biên tập viên giảm bớt gánh nặng công việc kỹ thuật, có thêm thời gian để phát hiện vấn đề, phân tích và phản ánh các chiều cạnh của đời sống xã hội. Tuy nhiên, sự bùng nổ của nội dung do AI tạo ra cũng khiến môi trường thông tin trở nên phức tạp hơn. Khi không gian mạng “bội thực” dữ liệu, việc phân biệt thông tin chính xác và sai lệch ngày càng khó khăn. Trong bối cảnh ấy, vai trò của báo chí chính thống càng được khẳng định: Không chỉ đưa tin mà còn kiểm chứng, xác thực và chịu trách nhiệm với thông tin công bố.
Chính vì vậy, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Những năm gần đây, hàng nghìn lượt nhà báo đã tham gia các chương trình đào tạo tập trung vào kỹ năng số, ứng dụng AI, an toàn thông tin và phòng chống tin giả. Các chương trình ngày càng linh hoạt, kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến, mở rộng cơ hội tiếp cận cho người làm báo ở nhiều địa phương. Đáng chú ý, phương thức đào tạo đang chuyển mạnh theo hướng thực tiễn. Thay vì truyền đạt lý thuyết đơn thuần, nhiều khóa học được thiết kế theo mô hình “cầm tay chỉ việc”, cho phép học viên trực tiếp ứng dụng công nghệ vào sản xuất các sản phẩm báo chí đa nền tảng như video, podcast hay infographic... Những lớp học ngắn ngày, chuyên đề cụ thể cũng phù hợp hơn với nhịp độ công việc của phóng viên, biên tập viên. Bên cạnh đào tạo kỹ năng, các hội thảo chuyên đề và diễn đàn nghề nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối nhà báo với chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ. Qua đó, người làm báo có thể cập nhật xu hướng mới, trao đổi kinh nghiệm và thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết với thực tiễn.
Một xu hướng đáng chú ý khác là mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo báo chí. Việc phối hợp với các tổ chức và đối tác công nghệ toàn cầu không chỉ giúp cập nhật phương pháp đào tạo hiện đại mà còn tạo điều kiện để đội ngũ người làm báo trong nước tiếp cận đa chiều, nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường truyền thông toàn cầu.
Xu hướng đào tạo thiết kế theo mô hình “cầm tay chỉ việc” sẽ phù hợp hơn với các nhà báo hiện nay. (nguồn Internet)
Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, việc ứng dụng AI trong báo chí cũng đặt ra không ít thách thức. Nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, vấn đề bản quyền, bảo mật dữ liệu và đạo đức nghề nghiệp đòi hỏi phải được kiểm soát chặt chẽ. Đồng thời, việc triển khai AI giữa các tòa soạn vẫn chưa đồng bộ, phụ thuộc vào nguồn lực và hạ tầng công nghệ. Vì vậy, đào tạo báo chí trong xu thế mới không chỉ dừng ở việc trang bị kỹ năng công nghệ mà còn phải chú trọng bồi dưỡng bản lĩnh nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và đạo đức làm báo. Trong một thế giới mà ai cũng có thể tạo ra nội dung, giá trị cốt lõi của báo chí vẫn nằm ở sự trung thực, khách quan và vì lợi ích cộng đồng.
Có thể khẳng định, AI không thay thế báo chí mà đang tạo ra động lực để báo chí đổi mới mạnh mẽ hơn. Đổi mới từ đào tạo chính là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ người làm báo vừa vững chuyên môn, vừa làm chủ công nghệ, đủ năng lực dẫn dắt thông tin trong kỷ nguyên số. Trong hành trình đó, con người vẫn là trung tâm. Chính tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm của người làm báo sẽ quyết định giá trị, uy tín và tương lai của nền báo chí trong thời đại AI.
