Bồi dưỡng nghiệp vụ: Đổi mới để làm chủ báo chí số
- Chủ nhật - 08/11/2026 15:57
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Đào tạo phải sát với yêu cầu mới
Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, nền tảng số và mạng xã hội đang làm thay đổi căn bản quy trình làm báo. Công chúng ngày càng chuyển mạnh từ các phương thức tiếp nhận truyền thống sang nền tảng số, nơi thông tin phải nhanh, trực quan, đa phương tiện nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác, khách quan và định hướng.
Cùng với đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại hệ thống báo chí ở nhiều địa phương mở ra không gian phát triển mới, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ phóng viên, biên tập viên. Sau hợp nhất, mỗi cơ quan báo chí phải phản ánh một địa bàn rộng hơn, với đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội đa dạng hơn. Người làm báo vì thế không chỉ cần vững nghiệp vụ truyền thống mà còn phải có khả năng tác nghiệp đa nền tảng, xử lý dữ liệu, kể chuyện bằng hình ảnh, video, đồ họa, podcast và sử dụng hiệu quả các công cụ AI.
Từ yêu cầu đó, bồi dưỡng nghiệp vụ cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với chiến lược phát triển của từng cơ quan báo chí và yêu cầu của từng vị trí việc làm. Đầu tư cho đào tạo cũng chính là đầu tư cho chất lượng tác phẩm, uy tín của cơ quan báo chí và khả năng thích ứng trong môi trường truyền thông số.
Những năm gần đây, Hội Nhà báo Việt Nam và Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí đã từng bước đổi mới nội dung, phương thức đào tạo. Bên cạnh các kỹ năng báo chí truyền thống, nhiều chuyên đề mới được triển khai như báo chí dữ liệu, podcast, video ngắn, long-form, chuyển đổi số, ứng dụng AI, kiểm chứng thông tin và phòng, chống tin giả. Đây là những nội dung thiết thực, đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi nghề nghiệp trong môi trường số.
Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy công tác bồi dưỡng ở một số nơi chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ; nội dung còn nặng về lý thuyết, thiếu thực hành; việc phân loại đối tượng đào tạo chưa thật sát với nhu cầu của từng vị trí. Trong khi đó, công nghệ thay đổi từng ngày khiến kiến thức nghề nghiệp nhanh chóng trở nên lạc hậu. Vì vậy, đổi mới đào tạo phải bắt đầu từ việc đổi mới cách tiếp cận.
Nội dung bồi dưỡng cần chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực thực hành; từ đào tạo đại trà sang đào tạo theo nhu cầu; từ học tập tập trung sang kết hợp trực tiếp và trực tuyến; từ kỹ năng riêng lẻ sang năng lực làm báo đa phương tiện và tư duy số. Quan trọng hơn, cần hình thành năng lực tự học, tự cập nhật của mỗi người làm báo, bởi trong môi trường công nghệ biến đổi liên tục, học tập suốt đời đã trở thành yêu cầu tất yếu.
Gắn đào tạo với thực tiễn tòa soạn
Bồi dưỡng nghiệp vụ chỉ thực sự hiệu quả khi xuất phát từ yêu cầu cụ thể của cơ quan báo chí và đặc điểm địa bàn. Với những địa phương có không gian phát triển rộng hơn sau hợp nhất, nội dung đào tạo càng cần gắn với nhiệm vụ phản ánh toàn diện đời sống kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng, chuyển đổi số, phát triển xanh, bảo tồn văn hóa và những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn.
Hưng Yên là một ví dụ rõ nét. Sau hợp nhất, Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên đã chủ động phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam khảo sát nhu cầu đào tạo tại chỗ, tập trung vào những nội dung thiết thực như xây dựng tòa soạn hội tụ, tổ chức sản xuất đa nền tảng, ứng dụng AI trong tác nghiệp, quy trình kiểm duyệt nội dung, phân cấp sản xuất và nâng cao năng lực quản trị tòa soạn.
Điểm đáng chú ý là hoạt động khảo sát không dừng ở việc xác định nhu cầu chung mà hướng tới đào tạo “đúng người, đúng việc”, phù hợp với yêu cầu của từng vị trí công tác. Từ đó, chương trình bồi dưỡng có điều kiện đi thẳng vào những vấn đề mà phóng viên, biên tập viên và cán bộ quản lý đang gặp trong thực tiễn.
Chuyên đề “Quy trình tòa soạn hội tụ” do Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí phối hợp tổ chức đã giúp đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên tiếp cận mô hình vận hành của tòa soạn hiện đại, hiểu rõ vai trò của từng vị trí trong dây chuyền sản xuất nội dung đa nền tảng. Đây không chỉ là hoạt động cập nhật kiến thức mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để cơ quan báo chí địa phương thích ứng với mô hình quản trị mới, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng thông tin.
Từ thực tiễn đó, đổi mới công tác bồi dưỡng nghiệp vụ cần tập trung vào một số yêu cầu cốt lõi. Trước hết, xác định đào tạo là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với chiến lược phát triển của cơ quan báo chí, tránh cách làm mang tính phong trào. Nội dung cần tiếp tục cập nhật các kỹ năng mới như sản xuất báo chí đa phương tiện, báo chí dữ liệu, AI, phân tích dữ liệu, kiểm chứng thông tin và kể chuyện số.
Sự phối hợp giữa các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương cũng cần được tăng cường nhằm chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao kỹ năng, công nghệ và cập nhật xu hướng làm báo hiện đại. Đặc biệt, đào tạo nghiệp vụ không thể tách rời việc xây dựng môi trường báo chí chuyên nghiệp, đề cao đạo đức nghề nghiệp, văn hóa tòa soạn, kỷ luật thông tin và trách nhiệm xã hội của người làm báo.
Trong thời đại AI, năng lực tự học càng trở thành yêu cầu quan trọng. Một khóa bồi dưỡng có thể cung cấp kiến thức và phương pháp ban đầu, nhưng năng lực nghề nghiệp được hình thành và hoàn thiện qua thực tiễn tác nghiệp. Mỗi chuyến công tác, mỗi tác phẩm, mỗi lần ứng dụng công nghệ mới hay xử lý một tình huống nghiệp vụ đều là cơ hội để người làm báo tích lũy kinh nghiệm, cập nhật kiến thức và hoàn thiện kỹ năng.
Báo chí đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Đổi mới công tác bồi dưỡng nghiệp vụ vì thế không chỉ nhằm nâng cao kỹ năng mà còn góp phần xây dựng đội ngũ người làm báo có tư duy số, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng và khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ.
Thực tiễn Hưng Yên cho thấy, khi đào tạo được tổ chức trên cơ sở nhu cầu thực tế, lấy người học làm trung tâm, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết với thực hành, giữa đào tạo tập trung với tự học, hiệu quả sẽ thiết thực hơn. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực báo chí, xây dựng tòa soạn hiện đại và đáp ứng tốt hơn yêu cầu thông tin, định hướng dư luận, lan tỏa những giá trị tích cực trong kỷ nguyên số.
Đổi mới công tác bồi dưỡng nghiệp vụ, suy cho cùng, là đổi mới cách chuẩn bị năng lực cho người làm báo trước những thay đổi của nghề. Khi mỗi phóng viên, biên tập viên không ngừng học hỏi, làm chủ công nghệ nhưng vẫn giữ vững bản lĩnh, đạo đức và trách nhiệm xã hội, báo chí sẽ có thêm nền tảng để phát triển chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại và thực hiện tốt sứ mệnh của mình trong giai đoạn mới.
nguồn: Người làm báo Hưng Yên số 101