Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong hoạt động báo chí, làm thay đổi từ quy trình sản xuất nội dung đến phương thức vận hành của các tòa soạn. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện đúng vai trò của công nghệ, đồng thời giữ vững bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo trở thành yêu cầu cấp thiết.
Tháng 3/2026, Hội Nhà báo tỉnh Hưng Yên phối hợp tổ chức lớp tập huấn kiến thức về “Ứng dụng AI trong kỹ năng làm báo đa nền tảng”, cung cấp cho hội viên cái nhìn thực tiễn về xu hướng báo chí hiện đại. Tại đây, giảng viên – nhà báo Đặng Sinh, Biên tập viên Báo Thanh Niên, đã trực tiếp trao đổi, hướng dẫn học viên tiếp cận các kỹ năng mới, trong đó nhấn mạnh việc ứng dụng AI vào sáng tạo nội dung, tối ưu hóa quy trình sản xuất và phát triển các kênh báo chí trên nền tảng số.
Trong quy trình sản xuất báo chí hiện nay, AI có thể hỗ trợ xử lý nhiều quy trình: chuyển đổi văn bản, dịch thuật, bóc băng phỏng vấn, đến xử lý và phân tích dữ liệu,...
Các chuyên đề được triển khai tại lớp học như: báo chí đa nền tảng và Gen AI; AI hỗ trợ báo chí địa phương; ứng dụng mô hình ngôn ngữ lớn trong sản xuất tin, bài; kỹ năng tạo chatbot, giọng đọc ảo; sản xuất video, infographic bằng AI… đã giúp học viên tiếp cận một cách hệ thống các công cụ và phương thức tác nghiệp mới. Qua đó cho thấy, AI không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành một phần trong hoạt động báo chí hằng ngày.
Thực tiễn hiện nay, AI đang hỗ trợ hiệu quả trong nhiều khâu của quy trình làm báo. Từ chuyển đổi văn bản, dịch thuật, bóc băng phỏng vấn, đến xử lý và phân tích dữ liệu, công nghệ này giúp rút ngắn thời gian tác nghiệp, nâng cao năng suất lao động. Đặc biệt, trong môi trường báo chí đa nền tảng, AI góp phần hỗ trợ sản xuất nội dung đa phương tiện như video, đồ họa, podcast, cũng như tối ưu hóa nội dung theo từng kênh phát hành.
Trong công tác thống kê và phân tích, AI cho phép xử lý khối lượng dữ liệu lớn với tốc độ và độ chính xác cao, giúp nhà báo có thêm nguồn tư liệu để khai thác và phản ánh vấn đề một cách toàn diện. Việc trực quan hóa dữ liệu bằng infographic, biểu đồ cũng trở nên thuận tiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng thông tin và khả năng tiếp cận của công chúng.
Tuy nhiên, từ thực tiễn tập huấn cũng cho thấy, AI không thể thay thế vai trò của người làm báo. Các sản phẩm do AI hỗ trợ có thể bảo đảm về hình thức, cấu trúc và tốc độ, nhưng vẫn thiếu chiều sâu phân tích, góc nhìn độc lập và sự nhạy cảm trước các vấn đề xã hội. Đây chính là những yếu tố cốt lõi làm nên giá trị của tác phẩm báo chí. Bản chất của AI là xử lý và tái tổ hợp dữ liệu dựa trên những nguồn thông tin sẵn có. Trong khi đó, báo chí là hoạt động gắn liền với thực tiễn đời sống, đòi hỏi sự phát hiện, kiểm chứng và phản ánh thông tin một cách chính xác, khách quan. Vai trò này thuộc về người làm báo – chủ thể chịu trách nhiệm xã hội đối với mỗi sản phẩm thông tin.
Bên cạnh những cơ hội, AI cũng đặt ra không ít thách thức. Nguy cơ lạm dụng công nghệ có thể dẫn đến tình trạng nội dung thiếu kiểm chứng, thông tin trùng lặp, làm suy giảm chất lượng báo chí. Đồng thời, các vấn đề liên quan đến bản quyền, tính xác thực và trách nhiệm pháp lý trong môi trường số cũng đặt ra yêu cầu sử dụng AI một cách thận trọng, có kiểm soát.
Hội viên Hội Nhà báo tỉnh Hưng Yên tại lớp tập huấn kiến thức về “Ứng dụng AI trong kỹ năng làm báo đa nền tảng”.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với người làm báo ngày càng cao. Không chỉ dừng lại ở kỹ năng viết, phóng viên hiện nay cần có khả năng tác nghiệp đa phương tiện, biết quay, dựng video, khai thác dữ liệu, vận hành hệ thống quản trị nội dung và tối ưu hóa sản phẩm trên nền tảng số. Mô hình tòa soạn cũng đang chuyển từ đơn tuyến sang tích hợp, đòi hỏi mỗi nhà báo phải trở thành “một người làm báo đa năng”.
Những yêu cầu này đặt ra thách thức lớn đối với công tác đào tạo báo chí. Thực tế cho thấy, các cơ sở đào tạo trong nước đã và đang đổi mới mạnh mẽ theo hướng gắn lý thuyết với thực hành, tăng cường kỹ năng công nghệ và thích ứng với môi trường truyền thông số. Phương pháp đào tạo được điều chỉnh theo hướng linh hoạt, tăng cường tương tác và cập nhật thường xuyên.
Tại Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, chương trình đào tạo đã được đổi mới theo hướng tích hợp, kết hợp giữa nền tảng lý luận, nghiệp vụ với kỹ năng công nghệ. Sinh viên không chỉ được học viết tin, bài mà còn tiếp cận các học phần như báo chí dữ liệu, sản xuất nội dung số, quản trị truyền thông số, thiết kế đa phương tiện. Các mô hình “vườn ươm” báo chí, liên kết với cơ quan báo chí và doanh nghiệp công nghệ cũng được triển khai nhằm rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn.
Điều đáng chú ý là, bên cạnh kỹ năng nghề nghiệp, các cơ sở đào tạo ngày càng chú trọng đến việc rèn luyện đạo đức và lý tưởng nghề nghiệp. Trong môi trường truyền thông nhiều biến động, người làm báo không chỉ cần giỏi chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần dấn thân và trách nhiệm xã hội.
Hiện nay, khi AI ngày càng phổ biến, những công việc mang tính lặp lại hoặc kỹ thuật có thể được thay thế. Do đó, nếu người làm báo chỉ dừng lại ở những kỹ năng mà máy móc có thể thực hiện, nguy cơ bị thay thế là hiện hữu. Ngược lại, những giá trị cốt lõi như khả năng phát hiện vấn đề, tư duy phản biện, bản lĩnh nghề nghiệp và đạo đức báo chí sẽ tiếp tục khẳng định vai trò không thể thay thế của con người. Trong kỷ nguyên số, AI là xu thế tất yếu và là công cụ quan trọng hỗ trợ hoạt động báo chí. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt dưới sự kiểm soát của con người và phục vụ mục tiêu nâng cao chất lượng thông tin.
Giữ vững bản lĩnh người làm báo trong thời đại AI không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp, mà còn là điều kiện để báo chí phát triển bền vững. Sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ và con người sẽ là chìa khóa để nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công chúng trong thời đại mới.
