Báo chí cách mạng Việt Nam ra đời, tồn tại và phát triển gắn liền với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Trong suốt tiến trình ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là người sáng lập nền báo chí cách mạng Việt Nam mà còn để lại một hệ thống quan điểm sâu sắc, toàn diện về vai trò, trách nhiệm và chất lượng của báo chí. Tại Đại hội lần thứ III Hội Nhà báo Việt Nam năm 1962, trong bài nói chuyện với đội ngũ những người làm báo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra nhiều chỉ dẫn quan trọng nhằm nâng cao chất lượng báo chí cách mạng. Những quan điểm đó đến nay vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, tiếp tục soi đường cho hoạt động báo chí trong giai đoạn hiện nay.
Người khẳng định rõ: “Nhiệm vụ của báo chí là phục vụ Nhân dân, phục vụ cách mạng”. Báo chí không phải để phô trương hình thức, chạy theo số lượng, mà phải thực hiện trọn vẹn sứ mệnh cao cả đối với Đảng, đất nước và Nhân dân. Từ thực tiễn phát triển báo chí trong thời kỳ hòa bình lập lại, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm cảnh báo tình trạng gia tăng số lượng ấn phẩm trong khi chất lượng chưa tương xứng và nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải không ngừng nâng cao chất lượng báo chí.
Chủ tịch Hồ Chí Minh chụp ảnh lưu niệm với các đại biểu dự Đại hội lần thứ III Hội Nhà báo Việt Nam (9/1962). (Ảnh TL)
Trong bối cảnh hiện nay, khi báo chí đứng trước tác động sâu sắc của chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và quá trình sắp xếp, sáp nhập các cơ quan báo chí theo hướng tinh gọn, hiện đại, tư tưởng đó của Người càng mang ý nghĩa thời sự và thực tiễn sâu sắc.
Báo chí chất lượng cao, thực hiện trọn vẹn vai trò xã hội
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, báo chí là bộ phận quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng, có trách nhiệm tham gia giải quyết những nhiệm vụ chung của đất nước trong từng giai đoạn cách mạng. Báo chí không đứng ngoài cuộc sống, càng không đứng trên cuộc sống, mà phải bám sát thực tiễn, phản ánh trung thực, sinh động công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời cổ vũ cái đúng, cái tốt, đấu tranh với cái sai, cái xấu.
Người đặc biệt coi trọng phê bình và tự phê bình, xem đó là “vũ khí rất cần thiết và rất sắc bén” để sửa chữa khuyết điểm, phát huy ưu điểm. Đối với báo chí, phê bình phải được tiến hành nghiêm túc, có căn cứ, với tinh thần xây dựng, “trị bệnh cứu người”, tránh tùy tiện, thiếu trách nhiệm. Đồng thời, các tổ chức, cá nhân được phê bình phải có thái độ cầu thị, khiêm tốn, không né tránh, không trù dập người phê bình.
Trong điều kiện truyền thông đa chiều, mạng xã hội phát triển mạnh mẽ hiện nay, yêu cầu này càng trở nên quan trọng. Báo chí chính thống chỉ có thể giữ vững vai trò định hướng dư luận khi không ngừng nâng cao chất lượng thông tin, bảo đảm tính chính xác, khách quan, nhân văn; kiên định tôn chỉ, mục đích, không chạy theo thị hiếu tầm thường hay áp lực “lượt xem”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế trong hoạt động báo chí như bài viết dài dòng, thiếu trọng tâm; thông tin một chiều, thổi phồng thành tích; bố cục thiếu cân đối; hình thức cẩu thả; lạm dụng từ ngữ nước ngoài làm giảm sự trong sáng của tiếng Việt. Những phê bình ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị cảnh tỉnh, nhắc nhở báo chí phải luôn tự soi, tự sửa, lấy chất lượng nội dung làm thước đo uy tín và sức sống.
Nâng cao chất lượng báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số
Báo chí Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Chuyển đổi số làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin; mô hình tòa soạn hội tụ, đa phương tiện ngày càng phổ biến; việc sắp xếp, sáp nhập các cơ quan báo chí được triển khai nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động.
Các hội thảo, tọa đàm được tổ chức nhằm trao đổi, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng báo chí, đáp ứng yêu cầu phát triển mới trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng tòa soạn hội tụ.
Trong bối cảnh đó, nâng cao chất lượng báo chí không chỉ là yêu cầu về nội dung mà còn là nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và đổi mới tư duy làm báo. Tuy nhiên, dù phương thức thể hiện có thay đổi, nền tảng tư tưởng của báo chí cách mạng vẫn không thay đổi. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng; cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén”. Ngày nay, “vũ khí” ấy được mở rộng sang các nền tảng số, nhưng mục tiêu phục vụ Nhân dân, phục vụ cách mạng vẫn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt.
Để báo chí thực sự đáp ứng yêu cầu trong thời đại số, mỗi cơ quan báo chí cần chú trọng xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, giỏi nghiệp vụ, thành thạo công nghệ và am hiểu đời sống thực tiễn. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh yêu cầu người làm báo phải không ngừng tu dưỡng đạo đức cách mạng, trau dồi tư tưởng, nghiệp vụ và văn hóa; đồng thời kiên quyết khắc phục bệnh tự mãn, tự phụ: “kẻ địch ngăn chặn con đường tiến bộ”. Cùng với đó, báo chí hiện đại càng phải giữ gìn và phát huy sự trong sáng, giàu bản sắc của tiếng Việt. Hội nhập quốc tế đòi hỏi tiếp thu tinh hoa văn hóa, tri thức nhân loại, song không được lạm dụng từ ngữ nước ngoài một cách tùy tiện, làm giảm khả năng tiếp cận của công chúng và làm nghèo đi giá trị ngôn ngữ dân tộc.
Có thể khẳng định, nâng cao chất lượng báo chí trong giai đoạn hiện nay chính là sự kế thừa và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng. Đó là quá trình kết hợp hài hòa giữa đổi mới công nghệ với giữ vững định hướng chính trị; giữa hiện đại hóa phương thức làm báo với nâng cao đạo đức, trách nhiệm xã hội của người làm báo.
Trong bối cảnh đất nước tiếp tục đẩy mạnh đổi mới, hội nhập và phát triển, báo chí cách mạng Việt Nam cần không ngừng tự đổi mới, tự hoàn thiện để xứng đáng là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.
