Trong bối cảnh đổi mới tổ chức bộ máy và chuyển đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông, việc sắp xếp, tinh gọn và sáp nhập các cơ quan báo chí trở thành yêu cầu khách quan, tất yếu. Từ thực tiễn báo chí địa phương và trung ương, Người làm báo Hưng Yên trân trọng giới thiệu chùm bài viết làm rõ những vấn đề đặt ra đối với tổ chức tòa soạn sau sáp nhập: từ tái cấu trúc tổ chức, quản trị nhân sự đến đổi mới nội dung và tái tạo bản sắc báo chí.
Bài 2: Các tòa soạn thích ứng thế nào với sáp nhập bộ máy?
Sáp nhập tòa soạn báo chí không đơn thuần là phép cộng về mặt tổ chức, mà thực chất là một phép thử lớn đối với năng lực quản trị, khả năng thích ứng và sức chịu đựng của mỗi cơ quan báo chí. Trong bối cảnh báo chí đang chịu sức ép đồng thời từ chuyển đổi số, tự chủ tài chính và cạnh tranh khốc liệt trên môi trường truyền thông số, việc hợp nhất bộ máy càng làm rõ một thực tế: chỉ những tòa soạn thay đổi được tư duy làm báo và phương thức vận hành mới có thể vượt qua giai đoạn chuyển tiếp đầy thử thách.
Thực tiễn tại nhiều cơ quan báo chí thời gian qua cho thấy, sáp nhập không tạo ra hiệu quả tức thì. Ngược lại, trong thời gian ngắn hạn, những xáo trộn về tổ chức, nhân sự, văn hóa nghề nghiệp và tâm lý người lao động thường bộc lộ rất rõ. Thành công hay thất bại của quá trình này phụ thuộc lớn vào cách tòa soạn xử lý những “va đập” ban đầu và khả năng tạo ra sự đồng thuận trong nội bộ.
Áp lực tổ chức và thay đổi cách làm báo
Tại Hội Báo toàn quốc năm 2025, lãnh đạo nhiều cơ quan báo chí đã thẳng thắn chia sẻ những kinh nghiệm, thách thức và cách làm trong giai đoạn hậu sáp nhập. Theo ông Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Trung tâm Báo chí và Truyền thông thành phố Hải Phòng, khó khăn lớn nhất sau hợp nhất là việc giảm mạnh các đầu mối tổ chức, trong khi con người cơ bản vẫn giữ nguyên. Điều này khiến khối lượng công việc không những không giảm mà còn tăng, trong khi số cấp trung gian để điều phối lại ít hơn.
Ông Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Trung tâm Báo chí và Truyền thông thành phố Hải Phòng.
Trong điều kiện đó, nếu tiếp tục duy trì cách tác nghiệp cũ: mỗi phóng viên chỉ đảm nhiệm một loại hình, mỗi sự kiện có nhiều ê-kíp cùng tham gia, thì tòa soạn sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng quá tải và kém hiệu quả. Bởi vậy, đổi mới cách làm báo không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc.
Thay vì cử nhiều ê-kíp cho một sự kiện như trước, nay phóng viên phải trở thành “một người – nhiều vai”: vừa viết tin, bài; vừa quay video, chụp ảnh; vừa cập nhật nhanh thông tin trên các nền tảng số và mạng xã hội. Đây là áp lực không nhỏ, đặc biệt với những phóng viên lâu năm quen làm báo đơn loại hình. Tuy nhiên, theo lãnh đạo nhiều tòa soạn, đây là con đường tất yếu để mô hình hội tụ vận hành hiệu quả, tiết kiệm nguồn lực nhưng vẫn bảo đảm độ phủ thông tin và khả năng cạnh tranh.
Không chỉ thay đổi về nghiệp vụ, sáp nhập còn kéo theo sự thay đổi sâu sắc về văn hóa tòa soạn. Khi nhiều đơn vị với xuất phát điểm, thói quen nghề nghiệp và phong cách làm việc khác nhau cùng hoạt động trong một cơ quan chung, những khác biệt là điều khó tránh khỏi.
Đồng thuận nội bộ, yếu tố quyết định thành công
Tại Báo Nông thôn Ngày nay (Dân Việt), quá trình sáp nhập với Tạp chí Nông thôn mới đã đặt ra yêu cầu tinh gọn mạnh mẽ bộ máy tổ chức. Theo Tổng Biên tập Nguyễn Văn Hoài, trong giai đoạn đầu, những khác biệt về kỷ luật tác nghiệp, nhịp độ làm việc và tư duy làm báo từng gây ra không ít băn khoăn trong nội bộ. Tuy nhiên, khi các tiêu chí đánh giá được áp dụng thống nhất và yêu cầu nhiệm vụ được đặt ra ở mức cao hơn, áp lực đã chuyển hóa thành động lực.
Yêu cầu mới buộc mỗi cá nhân phải tự làm mới mình, chủ động nâng cao kỹ năng để đáp ứng đòi hỏi của tòa soạn hội tụ. Qua thời gian, chính quá trình thích nghi này đã góp phần hình thành một môi trường làm việc chuyên nghiệp hơn, gắn kết hơn.
Một thực tế khác sau sáp nhập là sự chồng lấn về lĩnh vực theo dõi. Nhiều phóng viên cùng phụ trách một mảng đề tài, thay vì “một người một mảng” như trước đây. Theo Tổng Biên tập Báo Văn hóa Nguyễn Anh Vũ, điều này ban đầu gây tâm lý lo lắng, thậm chí e ngại cạnh tranh. Tuy nhiên, về lâu dài, cạnh tranh nội bộ nếu được quản trị tốt lại trở thành động lực tích cực.
Khi không còn vị trí “độc quyền”, phóng viên buộc phải đầu tư sâu hơn cho mỗi tác phẩm, từ lựa chọn đề tài, cách tiếp cận, khai thác thông tin đến hình thức thể hiện. Sự cạnh tranh lành mạnh góp phần nâng cao chất lượng nội dung, đồng thời giúp tòa soạn phát hiện và bồi dưỡng những nhân tố có năng lực thực sự.
Phóng viên được đào tạo các kỹ năng phỏng vấn và tác nghiệp độc lập.
Thực tiễn từ các tòa soạn cho thấy, sáp nhập chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với việc tổ chức lại quy trình sản xuất nội dung theo hướng hội tụ, phân công rõ trách nhiệm và xây dựng cơ chế đánh giá minh bạch. Trong đó, vai trò của lãnh đạo tòa soạn mang tính quyết định. Người đứng đầu không chỉ quản lý bộ máy, mà còn phải làm tốt công tác tư tưởng, tạo niềm tin và sự đồng thuận trong đội ngũ.
Khi cán bộ, phóng viên hiểu rõ mục tiêu, lộ trình và nhìn thấy cơ hội phát triển của bản thân trong mô hình mới, áp lực từ sáp nhập sẽ không còn là lực cản. Ngược lại, nó trở thành động lực thúc đẩy đổi mới, giúp các tòa soạn từng bước thích ứng và khẳng định vị thế trong bối cảnh truyền thông đang thay đổi nhanh chóng.
(mời độc giả đón đọc Bài 3, trên trang điện tử nguoilambaohungyen.vn)
(nguồn: Người làm báo Hưng Yên số 99)
