Đại hội Đảng lần thứ XIV: Khởi đầu cho một kỷ nguyên phát triển mới

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đang đến gần, mở ra thời khắc đặc biệt trên chặng đường phát triển của đất nước. Sau hơn chín thập kỷ dẫn dắt cách mạng và 5 năm kiên định thực hiện Nghị quyết XIII, Đảng ta bước vào kỳ Đại hội mới với niềm tin vững chắc và tầm nhìn xa về một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng vào năm 2045.
01.jpg
Nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng đạt được nhiều thành tựu nổi bật trên tất cả các lĩnh vực.Ảnh: TTXVN.
Đây không chỉ là dịp tổng kết thành tựu đã đạt được và soi rọi dấu ấn lịch sử từ 13 kỳ Đại hội, mà còn là thời điểm đặt ra những quyết sách chiến lược về thể chế, đổi mới sáng tạo, khoa học – công nghệ và xây dựng Đảng. Cùng với kỳ vọng của nhân dân, doanh nghiệp, trí thức và thế hệ trẻ, Đại hội XIV mở ra cơ hội hiện thực hóa khát vọng vươn tầm quốc tế của dân tộc và khởi đầu cho một kỷ nguyên phát triển mới.

Đại hội XIV của Đảng chuẩn bị diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa đặc biệt: Đất nước đã đi qua một nhiệm kỳ 5 năm với những biến động lớn chưa từng có – đại dịch COVID-19, suy thoái kinh tế toàn cầu, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột khu vực, thiên tai, biến đổi khí hậu khốc liệt… Nhưng cũng chính trong những thử thách chồng chất ấy, Việt Nam đã chứng tỏ bản lĩnh, khẳng định con đường phát triển kiên định, sáng tạo, thể hiện sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân.

Để nhìn lại chặng đường đã qua và quan trọng hơn là để soi sáng con đường phía trước – chặng đường thực hiện mục tiêu 2026 – 2030 và tầm nhìn 2045 – Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, một trong những chuyên gia nghiên cứu lâu năm về lịch sử Đảng, đường lối chính trị và công tác xây dựng Đảng.

Kinh tế, xây dựng và chỉnh đốn Đảng là những điểm sáng đặc biệt quan trọng
+ Thưa ông, sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII, theo ông đâu là thành tựu nổi bật nhất thể hiện bản lĩnh lãnh đạo và năng lực quản trị quốc gia của Đảng?

- PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc: Điều nổi bật nhất, theo tôi, chính là thành tựu về kinh tế. Nếu đối chiếu với bối cảnh thế giới đầy bất ổn của nhiệm kỳ 2021 – 2025 thì những kết quả mà Việt Nam đạt được là cực kỳ đáng ghi nhận. Chúng ta trải qua đại dịch COVID-19 kéo dài, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, giá năng lượng – lương thực biến động mạnh, cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung căng thẳng, xung đột khu vực diễn biến nhanh và phức tạp. Đó là những yếu tố thử thách năng lực điều hành của bất kỳ nền kinh tế nào, kể cả các quốc gia phát triển.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã giữ vững được tốc độ tăng trưởng cao, đặc biệt vào thời điểm cuối nhiệm kỳ. Quy mô GDP đạt khoảng 500 tỷ USD – một con số rất ấn tượng nếu đặt cạnh điểm xuất phát thấp hơn nhiều của các nhiệm kỳ trước. Thu nhập bình quân đầu người vượt 5.000 USD, tăng nhanh và vững so với mốc hơn 2.700 USD một thập kỷ trước. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại: công nghiệp – dịch vụ tăng vai trò dẫn dắt; nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò trụ đỡ khi thế giới biến động.

Điều quan trọng hơn là chất lượng tăng trưởng được cải thiện. Nhiều địa phương không chỉ tăng trưởng về số lượng mà còn hình thành các cực tăng trưởng mới; các doanh nghiệp Việt Nam chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Điều này cho thấy năng lực điều hành kinh tế vĩ mô đã nâng lên rõ rệt, phản ánh tư duy “quản trị phát triển” ngày càng hiệu quả.

Để đạt được kết quả đó là nhờ sự lãnh đạo toàn diện của Trung ương, đặc biệt là phương châm hành động quyết liệt, bám sát thực tiễn của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Trong giai đoạn khó nhất, chúng ta kiên định mục tiêu kép: bảo vệ sức khỏe nhân dân và phục hồi kinh tế. Khi dịch được kiểm soát, Việt Nam là một trong những nền kinh tế mở cửa sớm nhất, tận dụng thời cơ phục hồi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh kinh tế, xây dựng và chỉnh đốn Đảng là điểm sáng đặc biệt quan trọng. Công tác này được triển khai đồng bộ trên cả ba phương diện: chính trị, tư tưởng và tổ chức cán bộ. Đảng ta đã thể hiện quyết tâm rất cao trong việc làm trong sạch bộ máy, nâng cao năng lực cầm quyền, xây dựng hình ảnh của Đảng trong lòng nhân dân.

Điểm đáng chú ý là lần này công tác xây dựng Đảng không tách rời phát triển kinh tế – xã hội, mà được đặt song hành và gắn bó mật thiết. Khi bộ máy gọn hơn, hiệu lực cao hơn, người đứng đầu dám chịu trách nhiệm nhiều hơn thì toàn bộ hệ thống vận hành thông suốt, góp phần quan trọng vào kết quả chung.

Tinh thần nêu gương của cán bộ lãnh đạo chủ chốt, của cả hệ thống chính trị, là yếu tố rất quan trọng, giúp củng cố lòng tin của nhân dân. Việc xử lý nghiêm minh nhiều vụ việc tiêu cực, không có “vùng cấm”, thể hiện thái độ rất rõ ràng của Đảng: Kiên quyết bảo vệ sự trong sạch của tổ chức và sự nghiêm minh của kỷ luật, kỷ cương.

Một điểm sáng rất đáng chú ý là công tác an sinh xã hội. Nhiều chương trình lớn được triển khai hiệu quả, đặc biệt là chương trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chương trình nông thôn mới; chương trình giảm nghèo bền vững. Ba chương trình này được tích hợp, triển khai đồng bộ, tạo chuyển biến sâu sắc, giúp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, nhất là ở những nơi còn nhiều khó khăn. Gần đây nhất là chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát mang ý nghĩa to lớn, mang tính nhân văn sâu sắc được cả nước hưởng ứng nhiệt tình.

Đồng thời, chúng ta vẫn kiên trì phương châm “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Đó không chỉ là chủ trương mà đã trở thành những hành động cụ thể, mang lại kết quả thực tế, được nhân dân ghi nhận.

Một trong những thành tựu lớn và rất nổi bật của nhiệm kỳ XIII là giữ vững độc lập, chủ quyền và môi trường hòa bình, xử lý hiệu quả các tình huống phức tạp về an ninh trật tự. Đặc biệt, các vụ việc như tình hình tại Tây Nguyên được xử lý kịp thời, đúng pháp luật, bảo đảm ổn định cho phát triển.

Quốc phòng Việt Nam với mục đích hòa bình, tự vệ, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Sách trắng Quốc phòng Việt Nam năm 2019 đã nêu rõ, chủ trương của Việt Nam là không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ để chống lại nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. Chính sách quốc phòng “bốn không” này được quốc tế hoan nghênh, giúp tăng sức mạnh nội lực và giữ vững độc lập chủ quyền.

Trong quan hệ đối ngoại, Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò tích cực, trách nhiệm với cộng đồng quốc tế. Chúng ta có quan hệ ngoại giao với 195 nước, là đối tác chiến lược, đối tác toàn diện của nhiều quốc gia quan trọng, trong đó có nhóm G7 và G20. Uy tín quốc tế của Việt Nam tăng lên đáng kể nhờ đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác, phát triển; đồng thời chủ động tham gia các khuôn khổ đa phương, đóng góp tích cực cho hòa bình và phát triển bền vững của thế giới.

Nhiệm kỳ XIII cũng khẳng định rõ một điều: Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó lường hơn giai đoạn 2016 – 2020 rất nhiều, năng lực lãnh đạo của Đảng và khả năng thích ứng của Nhà nước đã trưởng thành vượt bậc. Cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung leo thang, chủ nghĩa bảo hộ quay lại, xung đột khu vực kéo dài, kinh tế toàn cầu suy giảm… tạo nên những sức ép chưa từng có. Chính trong bối cảnh ấy, bản lĩnh của một đảng cầm quyền được thể hiện rõ nhất. Việt Nam không chỉ trụ vững mà còn mở ra không gian phát triển mới: đẩy mạnh chuyển đổi số, thu hút đầu tư chất lượng cao, tham gia các chuỗi cung ứng mới đang tái định hình.

Thành tựu nhiệm kỳ XIII là sự kết tinh của hơn một thập kỷ kiên trì đổi mới tư duy, bắt đầu từ Đại hội XI với định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng; Đại hội XII với trọng tâm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường; đến Đại hội XIII với khát vọng phát triển 2045. Sắp tới đây là Đại hội XIV được xem là thời điểm chuyển hóa toàn bộ nền tảng lý luận – thực tiễn ấy thành một giai đoạn phát triển mới với độ cao tham vọng lớn hơn.

Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số, kinh tế xanh – kinh tế tuần hoàn trở thành xu thế toàn cầu, Việt Nam đứng trước cơ hội hiếm có để bứt lên. Với dân số trẻ, vị trí địa chiến lược quan trọng, tầng lớp trung lưu tăng nhanh, Việt Nam đang hội tụ đủ điều kiện để tạo ra một “bước nhảy” nếu biết phát huy nội lực và tận dụng ngoại lực.

Có thể nói, năm thành tựu ấy cô đọng lại trong nhận định: “Chưa bao giờ đất nước ta có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Và thước đo cuối cùng chính là đời sống nhân dân – cả vật chất và tinh thần – đều được cải thiện rõ rệt.
05.1.jpg
Kinh tế tư nhân chính là chìa khóa nâng tầm nền kinh tế Việt Nam. Ảnh: Nhandan.vn.
Sự chuyển biến lớn nhất chính là tư duy hành động
+ So với giai đoạn 2016 – 2020, theo ông đâu là sự chuyển biến lớn nhất trong tư duy phát triển và phương thức lãnh đạo của Đảng, Nhà nước?

- PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc: Sự chuyển biến lớn nhất chính là tư duy hành động. Trước đây, nói – nghĩ – làm đôi khi chưa thống nhất, hoặc có chủ trương đúng nhưng tổ chức thực hiện chưa đạt. Từ nhiệm kỳ XIII, cả hệ thống chính trị đã đẩy mạnh đổi mới, thực hiện nhất quán tinh thần: “Nói phải đi đôi với làm, đã làm thì làm quyết liệt, làm đến nơi đến chốn”.

Điều này không chỉ thể hiện ở Trung ương, mà lan tỏa xuống địa phương, từng ngành, từng cấp. Bộ máy công quyền được sắp xếp tinh gọn, hiệu quả hơn.

Chúng ta đã thực hiện một loạt cải cách mạnh mẽ mà trước đó bàn mãi nhưng chưa làm được: tinh giản biên chế, sắp xếp lại cơ quan hành chính, hợp nhất đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã; và đặc biệt là việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ 1/7/2025 – một thay đổi có tính chất “cách mạng” trong tổ chức bộ máy nhà nước.

Tinh thần ấy thể hiện rõ trong việc xây dựng chiến lược phát triển. Các mục tiêu không chỉ là khát vọng, mà được lượng hóa, cụ thể hóa, có lộ trình, có giải pháp kèm theo. Tinh thần “không nói chung chung” được quán triệt từ Trung ương đến cơ sở.

+ Nhìn về giai đoạn 2026 – 2030 và tầm nhìn 2045, theo ông đâu sẽ là động lực trung tâm đưa Việt Nam tiến nhanh, bền vững và tự cường?

- PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc: Để đạt được mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045, Việt Nam phải có những bước đi chiến lược, trong đó tập trung vào bốn động lực lớn:

Thứ nhất là đột phá thể chế. Thể chế phải đi trước mở đường. Đây là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, sản xuất kinh doanh; khơi thông các nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực đất đai, tài chính, khoa học – công nghệ. Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị về hoàn thiện pháp luật đã xác định rõ trọng tâm này.

Thứ hai, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, quốc gia nào tận dụng được cơ hội công nghệ thì quốc gia đó bứt phá. Việt Nam cần đầu tư mạnh cho nghiên cứu, phát triển, đổi mới sáng tạo; thúc đẩy chuyển đổi số, kinh tế số, xã hội số.

Tất nhiên, muốn phát triển khoa học – công nghệ thì cần nền tảng là nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là lý do Nghị quyết 71 về giáo dục và đào tạo được ban hành, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu. Hiện nay, Việt Nam có hơn 60 triệu lao động nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo có chứng chỉ còn thấp; năng suất lao động còn khiêm tốn. Do đó, đào tạo lại, đào tạo mới lao động là nhiệm vụ then chốt.

Thứ ba, phát huy sức mạnh của các thành phần kinh tế. Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, dầu khí, hạ tầng chiến lược. Nhưng kinh tế tư nhân với tinh thần Nghị quyết 68 phải trở thành động lực quan trọng nhất. Chúng ta cần có thêm những tập đoàn tư nhân lớn mạnh, vươn tầm khu vực, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ tư, giữ vững độc lập tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng. Độc lập tự chủ không có nghĩa là đóng cửa, mà là chủ động, linh hoạt, tận dụng cơ hội, đồng thời bảo đảm lợi ích chiến lược của quốc gia. Không có hòa bình, ổn định thì không thể phát triển.

Đại hội XIV của Đảng- điểm xuất phát cho một chặng đường phát triển mới
+ Thưa ông, Đại hội XIV của Đảng được đánh giá là dấu mốc mở ra kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Ông nhìn nhận ý nghĩa lịch sử và tầm vóc chính trị của Đại hội lần này như thế nào?

- PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc: Đại hội XIV của Đảng có ý nghĩa lịch sử rất quan trọng. Đây là cột mốc để tổng kết một nhiệm kỳ nhiều đột phá và là điểm xuất phát cho một chặng đường phát triển mới, với tầm nhìn dài hạn đến năm 2045.

Tầm vóc chính trị của Đại hội thể hiện ở chỗ: Đại hội không chỉ đề ra mục tiêu cho 5 năm tới, mà định hình con đường phát triển 20 năm tiếp theo, mở ra kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc – kỷ nguyên của đổi mới sáng tạo, tự cường, hội nhập sâu rộng, phát triển bền vững.

Có thể khẳng định, Đại hội XIV của Đảng thể hiện tầm nhìn xa, suy nghĩ sâu và tư duy làm lớn, tức là phải nhìn xa, nghĩ sâu, hành động lớn. Làm việc phải sâu sắc, không hời hợt; hành động phải mạnh mẽ, không nhỏ nhen. Các quyết sách phải tập trung vào mục tiêu cao, đúng tầm vóc đất nước, tạo bước chuyển biến lớn về kinh tế, xã hội, chính trị, an ninh, đối ngoại. Tất cả đều gắn với trí tuệ, bản lĩnh, trách nhiệm với đất nước và dân, đích cuối cùng là hạnh phúc nhân dân.

+ Nếu gửi gắm một thông điệp tới Đại hội XIV, ông muốn nhấn mạnh điều gì?

- PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc: Tôi muốn nhắn gửi ba điều. Một là, kiên định mục tiêu phát triển quốc gia. Chúng ta đã có khát vọng lớn: đến năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, có quy mô GDP thuộc nhóm 30 nền kinh tế hàng đầu thế giới, thứ 3 trong khối ASEAN. Trong đó, về kinh tế - xã hội, Chính phủ đã đặt mục tiêu tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; Đảng ta đặt mục tiêu đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Việt Nam là quốc gia hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc. Mục tiêu đó phải được kiên định theo đuổi, không dao động trước khó khăn.

Hai là, hành động quyết liệt, thực chất. Chủ trương đúng phải đi kèm hành động mạnh mẽ. Các cấp, các ngành phải thực sự dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung.
Ba là, đặt nhân dân vào vị trí trung tâm. Mọi chính sách, mọi quyết sách cuối cùng đều phải hướng tới mục tiêu nâng cao đời sống nhân dân, cả vật chất lẫn tinh thần. Đó là thước đo cao nhất của mọi thành tựu.

+ Xin trân trọng cảm ơn ông!

Quốc Trần (ghi) (nguồn: https://congluan.vn/dai-hoi-dang-lan-thu-xiv-khoi-dau-cho-mot-ky-nguyen-phat-trien-moi-10324825.html)