Tiếp nối 101 năm báo chí cách mạng: Bản lĩnh, sáng tạo trong kỷ nguyên số
- Thứ ba - 23/06/2026 15:35
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Báo chí Việt Nam bước sang năm thứ 101 (21/6/1925 - 21/6/2026) với hành trang là truyền thống vẻ vang, bản lĩnh chính trị vững vàng và khát vọng đổi mới không ngừng. Hơn một thế kỷ qua, báo chí cách mạng luôn đồng hành cùng dân tộc, giữ vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong kỷ nguyên số, báo chí tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt, định hướng thông tin và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong xã hội.
Sự ra đời của báo Thanh Niên là điểm mốc đầu tiên, đặt ra tôn chỉ trở thành vũ khí sắc bén, đồng hành với dân tộc Ảnh: Tư liệu
Cách đây hơn một thế kỷ, sự ra đời của Báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập đã mở ra dòng chảy báo chí cách mạng Việt Nam. Từ những số báo in giản dị nhưng giàu tính chiến đấu, báo chí đã khẳng định vai trò là công cụ tuyên truyền, tổ chức và cổ vũ phong trào cách mạng, góp phần chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ, báo chí không chỉ là phương tiện truyền tin mà còn là ngọn lửa hun đúc tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh và khát vọng độc lập dân tộc.
Giai đoạn 1925 – 1945 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của báo chí cách mạng với nhiều ấn phẩm hoạt động bí mật hoặc bán công khai. Những tờ báo như Búa Liềm, Cờ Giải phóng, Việt Nam Độc lập… đã góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, giác ngộ quần chúng và tổ chức lực lượng cách mạng. Đặc biệt, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 càng khẳng định vai trò to lớn của báo chí trong việc dẫn dắt dư luận và củng cố niềm tin của Nhân dân vào con đường cách mạng.
Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, báo chí bước sang thời kỳ mới với nhiệm vụ vừa phục vụ xây dựng chính quyền cách mạng, vừa đồng hành cùng cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Sự ra đời của Thông tấn xã Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam – phát sóng bản tin đầu tiên vào ngày 7/9/1945, đã đặt nền móng quan trọng cho nền báo chí hiện đại của nước ta. Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, báo chí thực sự trở thành một “binh chủng đặc biệt”, đồng hành cùng quân và dân trên mọi mặt trận. Nhiều nhà báo – chiến sĩ đã tác nghiệp trong điều kiện vô cùng gian khổ, thậm chí hy sinh nơi chiến trường để ghi lại hơi thở cuộc chiến, tạo nên những tác phẩm giàu tính chiến đấu và giá trị nhân văn sâu sắc.
Không chỉ phản ánh hiện thực, báo chí thời chiến còn giữ vai trò quan trọng trên mặt trận đối ngoại, góp phần tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè quốc tế, vạch trần tội ác chiến tranh và lan tỏa chính nghĩa của dân tộc Việt Nam. Từ những bản tin phát thanh, các bài báo đa ngôn ngữ đến hình ảnh, phim tài liệu chiến trường, báo chí đã mở rộng mặt trận tư tưởng ra thế giới, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc trong thế kỷ XX.
Sau ngày đất nước thống nhất, báo chí tiếp tục phát huy vai trò trong công cuộc khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới, báo chí trở thành lực lượng tiên phong phản ánh thực tiễn, thúc đẩy cải cách và đấu tranh chống tiêu cực. Chuyên mục “Những việc cần làm ngay” trên Báo Nhân dân do cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh khởi xướng đã tạo tiếng vang lớn, góp phần nâng cao vai trò phản biện xã hội của báo chí và thúc đẩy minh bạch hóa đời sống kinh tế - xã hội. Đây cũng là giai đoạn báo chí từng bước đổi mới nội dung, phong cách thể hiện, tiệm cận hơn với đời sống và nhu cầu thông tin của công chúng.
Một trang báo Việt Nam Độc Lập, số ra đầu tiên ngày 1/8/1941. Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Bước vào thời kỳ hội nhập và phát triển, báo chí Việt Nam chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ cả về loại hình, quy mô và chất lượng. Sự phát triển của Đài Truyền hình Việt Nam cùng sự bùng nổ của báo điện tử, mạng xã hội và các nền tảng số đã hình thành hệ sinh thái truyền thông đa dạng, hiện đại. Báo chí không còn chỉ là kênh truyền tải thông tin một chiều mà đã trở thành không gian tương tác đa chiều, nơi công chúng có thể tham gia phản hồi, chia sẻ và đồng sáng tạo nội dung.
Tuy nhiên, chính sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ cũng đặt ra nhiều thách thức chưa từng có. Sự lan truyền của tin giả, thông tin sai lệch và áp lực cạnh tranh từ các nền tảng truyền thông phi truyền thống buộc báo chí chính thống phải không ngừng đổi mới để giữ vững vị thế và niềm tin công chúng. Trong bối cảnh đó, những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng – đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tính chuyên nghiệp, càng trở nên quan trọng. Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng vẫn giữ nguyên giá trị thời sự khi nhấn mạnh mỗi nhà báo phải là một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, lấy sự thật làm nền tảng và lợi ích của Nhân dân làm mục tiêu cao nhất.
Người làm báo trong kỷ nguyên số không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn phải làm chủ công nghệ và thích ứng với xu hướng truyền thông hiện đại. Việc sản xuất nội dung đa phương tiện, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu lớn hay phát triển mô hình tòa soạn hội tụ đang trở thành yêu cầu tất yếu. Nhưng, dù công nghệ thay đổi ra sao, giá trị cốt lõi của báo chí vẫn là sự trung thực, khách quan và trách nhiệm xã hội. Đó chính là “la bàn” giúp báo chí giữ vững vai trò định hướng trong môi trường thông tin số đầy biến động.
Bên cạnh đó, báo chí tiếp tục giữ vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; là diễn đàn phản ánh tâm tư, nguyện vọng của các tầng lớp xã hội; đồng thời là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Trong những tình huống khẩn cấp như thiên tai, dịch bệnh hay khủng hoảng thông tin, báo chí chính thống luôn là nguồn thông tin đáng tin cậy, góp phần ổn định dư luận và củng cố niềm tin xã hội.
Nhìn lại chặng đường hơn một thế kỷ, báo chí cách mạng Việt Nam đã khẳng định vị thế là một bộ phận không thể tách rời của lịch sử dân tộc. Từ những trang báo viết tay trong bóng tối đến những sản phẩm truyền thông hiện đại lan tỏa trên không gian số, đó là hành trình của bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần dấn thân vì lợi ích chung. Những đóng góp to lớn của báo chí không chỉ nằm ở việc phản ánh hiện thực mà còn ở khả năng định hướng, dẫn dắt và tạo động lực cho sự phát triển của xã hội.
Tiếp nối truyền thống vẻ vang của hơn một thế kỷ, báo chí cách mạng Việt Nam hôm nay đang viết tiếp những trang sử mới trong kỷ nguyên số, nơi bản lĩnh và sáng tạo trở thành chìa khóa để chinh phục công chúng, góp phần xây dựng một Việt Nam phát triển, hùng cường và thịnh vượng.
nguồn: Đặc san Người làm báo Hưng Yên số 100 (phát hành tháng 6/2026)