Tháng Ba là tháng cuối cùng của mùa xuân, cỏ cây vừa hồi xuân lấy lại sức mình sau những ngày đông trút lá vàng, cây cành ủ ấp lá mầm để giêng hai nảy lộc đâm chồi. Khi lộc đã thành lá, mầm đã thành cây thì đúng là trời đất bước vào tháng Ba âm lịch. Tháng Ba ở Tây Nguyên là "mùa con ong đi lấy mật, anh vào rừng phát rãy làm nương". Còn tháng Ba ở quê tôi - xứ sở nhãn lồng này là mùa hoa nhãn nở cũng là mùa con ong tìm về. Phải rồi, tìm về đất tổ Phố Hiến, quê mẹ quê cha, cho ong hút mật nhãn. Trước mùa hoa nhãn, những người nuôi ong ở Hưng Yên hay ở mọi miền thường phải chở các đõ ong về miền biển để ong hút mật hoa Sú hoặc lên rừng không thể ngon bằng mật ong lấy từ hoa nhãn. Mật ong, long nhãn Hưng Yên có thương hiệu không chỉ nổi tiếng trong nước mà cả trên thị trường thế giới. Vì vậy, khi sang trung tuần tháng Ba âm lịch hàng năm, ta thấy nhiều chuyến xe tải chở những hòm gỗ - đõ ong về hội tụ ở phía Tây Nam tỉnh Hưng Yên. Những hòm ong... được đặt ở trước cửa Văn Miếu Xích Đằng, dọc triền đê suốt từ Dốc Suối (xã Bảo Khê) xuống tận xã Hồng Nam, Tân Hưng, Hoàng Hanh dài hàng mấy chục km. Ong lượn, ong bay, ong hội tụ làm bản hợp xướng liên khúc với âm thanh vo vo từ sáng sớm đến chiều tối. Say mật nhãn, say hương thơm, có bầy ong rời đõ bay đi bay về hàng ngày chục chuyến, bụng căng đầy bọng mật, về tổ nhả vào đõ, "báo cáo" với ong chúa rồi lại rời bay đi lấy mật tiếp. Cần mẫn, chăm chỉ nhất là loài ong.
Hoa nhãn là điểm đến lý tưởng của loài ong mật
Tháng Ba này, tôi đã có dịp cua một vòng bán kính theo trục đê sông Hồng, ngắm hoa nhãn vàng. Cây nhãn vào mùa hoa cũng như một cô gái đẹp bất động trên đầu đội hoa nhãn như đội một mâm xôi khổng lồ và đội cả ngàn con ong nữa chứ! Ngắm hoa nhãn tôi tự hào lắm, bởi ở đâu bây giờ chả có nhãn và hoa nhãn. Nhưng không có nơi nào trên đất nước này nhiều nhãn như quê tôi, và tất nhiên hoa nhãn cũng không thể nhiều như hoa nhãn Phố Hiến. Hoa nhãn vàng nhỏ ly ty như triệu triệu những vì sao nhỏ đậu trên cây, mỗi một làn gió thổi mạnh là triệu triệu vì sao ấy rơi xuống đất. Chừng như đất cũng thấm ngọt mật hoa nhãn mà báo hiệu cho cây nhãn rung rung cành lá để reo vui chăng? Cả một vùng trời, vùng nhãn mùa hoa như vàng rực. Ngắm hoa nhãn vàng chợt tôi nhớ tới mùa thu vàng trong tranh của danh hoạ thế giới đó là Da vinci. Hoa nhãn vốn đã vàng, có nắng trải trên hoa, nắng lại vàng đậm và nắng hưởng cái thơm của hương nhãn - mà nắng cũng thơm:
"Hàng nhãn vàng nắng đậu, Hoa nhãn càng vàng tươi Nắng đậu trên hoa nhãn Nắng cũng thơm nắng ơi!"
Ôi! Đất trời quê ta tháng Ba này đẹp quá! Cuối mùa hạ về Phố Hiến thưởng thức nhãn lồng ngọt dầy đến mức "Bổ ngập dao phay'. Cuối xuân về Phố Hiến ngắm hoa, ong bay và thưởng mật ong nhạt thì tuyệt diệu. Mắt nào đen bằng hạt nhãn, mật ong nào ngon bằng mật ong nhãn Hưng Yên?
Tháng Ba - mùa hoa nhãn - cùng đồng hành với lễ hội văn hoá Phố Hiến. Biết bao cô gái thập hương về hội rẽ thăm rừng hoa nhãn - chìa nón hứng hoa nhãn cảm thấy mình cũng đẹp xinh như hoa. Thật là lãng mạn:
Hoa nhãn rơi, nụ cười rơi Em xinh nghiêng cả khoảng trời Hưng Yên.
Tháng Ba - hoa nhãn - mùa con ong tìm về ... Phố Hiến quê tôi.
