Những làng khoa bảng ở Ân Thi

Thứ hai - 13/03/2023 15:20
Hưng Yên là vùng đất văn hiến, hiếu học, trọng nhân tài, quê hương của nhiều nhà khoa bảng của đất nước. Ân Thi tự hào góp phần làm nên giá trị đó với nhiều làng khoa bảng, dòng họ khoa bảng nổi tiếng cả nước. Trong gần 10 thế kỷ khoa cử, huyện Ân Thi có 41 đại khoa. 

Thổ Hoàng tiếng Hán có nghĩa là "vùng đất vàng", nay là Thổ Hoàng Cả thuộc thị trấn Ân Thi (Ân Thi). Theo sử liệu, làng Thổ Hoàng được hình thành cách đây gần 2.000 năm. Ðây được coi là vùng đất lành, có thế đất “thất tinh quần tụ”, các xóm quây quần theo hình vòng tròn. 

111
Lầu Tư văn làng Phù Ủng nằm trong quần thể di tích lịch sử - văn hóa đền Phù Ủng

Kể từ khi triều đình phong kiến mở khoa thi chọn người hiền tài ra giúp nước cho đến khoa thi cuối cùng, làng Thổ Hoàng đã có hàng trăm người đỗ cử nhân, tú tài ở các kỳ thi. Trong đó, 12 người đỗ đại khoa và là một trong 10 làng có truyền thống khoa cử bậc nhất trong lịch sử đất nước. Tiêu biểu nhất trong các nhà khoa bảng của Thổ Hoàng là Nguyễn Trung Ngạn - vị Hoàng giáp đầu tiên của nền khoa cử phong kiến Việt Nam. Năm 12 tuổi, ông đỗ Thái học sinh, năm 16 tuổi, đỗ Hoàng giáp (1304), là vị Hoàng giáp trẻ nhất cả nước và cũng là ông tổ khai khoa của làng Thổ Hoàng. Về sau, ông làm quan đến chức Nhập nội Đại Hành khiển (tức Tể tướng), tước Thân Quốc công, đứng đầu hàng ngũ quan lại trong triều đình. Làm quan dưới 5 triều vua nhà Trần, Nguyễn Trung Ngạn xuất sắc trên mọi phương diện chính trị, quân sự, ngoại giao, luật pháp, sử học...

Sau Nguyễn Trung Ngạn, Thổ Hoàng có nhiều người đỗ đại khoa. Đặc biệt, có những dòng họ cha con, ông cháu đều đỗ đạt như họ Hoàng có 5 người đỗ đại khoa, họ Vũ và họ Nguyễn, mỗi họ có 3 vị đỗ đại khoa. Hiện nay, nhà thờ họ Hoàng là một trong những di tích nho học và khoa bảng của Hưng Yên, phối thờ tổ tiên dòng họ Hoàng và các vị tiến sĩ trong dòng họ. Được xây dựng từ năm 1893, nhà thờ họ Hoàng từng trùng tu lại và lưu giữ được một tấm bia đá rất giá trị, có niên đại từ thế kỷ 17 do tiến sĩ Trần Thế Vinh (Tri phủ Khoái Châu) phụng soạn.

Theo sử liệu để lại, cụ tổ khai sinh ra dòng họ Hoàng ở làng Thổ Hoàng là cụ Hoàng Chân Tính, làm nghề dạy học ở xa. Khi mất, con cháu đưa cụ về làng để chôn cất. Cụ Chân Tính có hai người con trai. Người con trưởng ở lại làng, người con thứ về Hoàng Vân lập ra họ Hoàng ở Vân Nội, Hoàng Vân, phủ Khoái Châu, trấn Sơn Nam, nay thuộc xã Hồng Tiến (Khoái Châu). Điều đặc biệt, nhánh họ Hoàng ở Vân Nội chính là cội nguồn dòng họ ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Thái phó Hoàng Nghĩa Kiều vào trấn thủ Nghệ An lập ra nhánh họ Hoàng tại Hoàng Trù (Nam Đàn - Nghệ An). Bà Hoàng Thị Loan, thân mẫu Bác Hồ là con gái của dòng họ Hoàng nơi đây. 

Làng Phù Ủng, xã Phù Ủng là một ngôi làng cổ, được bao quanh bởi hệ thống đê Bắc Hưng Hải và sông Cửu An. Nơi đây, từ xa xưa được biết đến là một vùng đất có truyền thống hiếu học. Truyền thống ấy được người dân lưu truyền và tạc vào bia đá như nhắc nhở thế hệ sau kế thừa sự nghiệp khoa cử của các bậc tiền nhân. Lầu Tư văn chính là biểu tượng cho truyền thống hiếu học của làng Phù Ủng.

111
Đền thờ danh nhân Nguyễn Trung Ngạn

Lầu Tư văn nằm trong quần thể Di tích lịch sử - văn hóa đền Phù Ủng. Xưa kia, Lầu Tư văn là khu nhà bia của Văn từ. 4 tấm bia đặt trong Lầu Tư văn ghi lại tên tuổi, sự nghiệp của những người đỗ đạt trong làng qua các kỳ thi thời Lê, Nguyễn. Đây là những tấm bia có giá trị lớn về mặt văn hóa, lịch sử và là nguồn tư liệu quan trọng để tìm hiểu về lịch sử khoa cử làng Phù Ủng. Tấm bia thứ nhất ghi, lập bia trước là để ghi lại tên các khoa thi, họ tên các người đỗ, sau đó dựng tại ruộng tế của các dòng họ, lấy tháng Giêng hằng năm để cúng tế. Đất này vốn xưa có nền văn hiến đã lâu. Người lớn tuổi có đức, mà các bậc danh gia có nhiều người đỗ đạt làm rạng rỡ quê hương. Việc dựng bia ghi lại các khoa thi, tiếp đó là họ tên người đỗ đạt ở ấp ta. Mong rằng tấm gương đó sáng mãi không mờ, tiếng thơm lưu lại muôn đời. Để cái đức không bị lụi tàn mà sáng mãi, truyền lại mà không bị mai một…

Làng Bình Hồ, xã Quảng Lãng xưa kia là nơi nổi tiếng truyền thống khoa cử của tổng Lưu Xá. Từ chỉ Bình Hồ ghi lại, nền tư văn ấp ta khởi thủy từ vị đỗ đại khoa. Xét từ khi các vị đăng khoa, nhiều người kế tiếp đỗ đạt làm quan, nức tiếng thơm tho, thực đủ để làm rạng rỡ nền tư văn. Để khuyến khích con cháu theo sự nghiệp khoa cử, dân làng đề ra những quy định dành cho người đỗ đạt và theo nghiệp khoa cử. Bia đá tại Từ chỉ còn ghi lại lệ khao thưởng cho người đỗ đạt. Ngày nay, Từ chỉ Bình Hồ không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa của làng, mà còn là nơi trao phần thưởng cho các học sinh giỏi và đạt giải cao trong các kỳ thi, nối tiếp truyền thống hiếu học của làng như lời của người xưa: Ngày sau, đường khoa hoạn kế nối, bảng vàng được đăng tên, phải chăng là nhờ có văn chỉ này được mở rộng hơn ư, đó chính là mong mỏi nhiều ở lớp người sau vậy (được ghi tại bia Từ chỉ Bình Hồ)…

Ân Thi hiện còn nhiều địa chỉ mang ý nghĩa giáo dục truyền thống hiếu học như di tích nho học Lầu Tư văn, Từ chỉ Tiến sĩ Vũ Hồng Lượng (xã Phù Ủng), Từ chỉ Bình Hồ (xã Quảng Lãng), đền thờ danh nhân Nguyễn Trung Ngạn, nhà thờ họ Hoàng (thị trấn Ân Thi), di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia nhà thờ họ Đỗ xã Quang Vinh. Từ đó thêm trân trọng, tự hào quá khứ, phát huy, kế thừa tinh thần của cha ông xây dựng, giữ gìn nền văn hiến trường tồn của dân tộc. 

 

Theo Đào Doan/BHY

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

THƯ VIỆN ẢNH ĐẸP
5.jpg 66.jpg 29.jpg 49.jpg 20.jpg 42.jpg 13.jpg 37.jpg 6.jpg 67.jpg 31.jpg 50.jpg 22.jpg 43.jpg 15.jpg 38.jpg 7.jpg 68.jpg 33.jpg 52.jpg 24.jpg 45.jpg 16-1.jpg 39.jpg 40.jpg 9.jpg 71.jpg 34.jpg 63.jpg 27.jpg 48.jpg 19.jpg 41.jpg 12-qn1.jpg a-T.jpg 36.jpg 8a334df96fbbb3e5eaaa.jpg ec1643b261f0bdaee4e1.jpg 75528951ab13774d2e02.jpg 740f0438267afa24a36b.jpg 9e931db13ff3e3adbae2.jpg eef9d3a2f1e02dbe74f1.jpg ac94b8a49de641b818f7.jpg ae0f6bdb499995c7cc88.jpg 895e11f733b5efebb6a4.jpg 27c48a2ea86c74322d7d-1.jpg f7b945c06782bbdce293.jpg 0f6e3f741c36c0689927.jpg c23927250467d8398176.jpg 906029e10ba3d7fd8eb2.jpg 32b8e242c0001c5e4511-1.jpg f774eba794e548bb11f4.jpg 7a0a8baca9ee75b02cff.jpg dcd1d242f0002c5e7511.jpg 23289506b7446b1a3255.jpg 66d134e644a498fac1b5-1.jpg 1389b67fa302625c3b13-1.jpg f69297bc83c1429f1bd0-1.jpg 33f61d080875c92b9064-1.jpg e71f3a932feeeeb0b7ff-1.jpg 3b4258344c498d17d458-2-1.jpg aecc18440d39cc679528-1.jpg 01b53b002e7def23b66c-1.jpg 7536f22be75626087f47-1.jpg f87058784d058c5bd514-1.jpg 48dd535d4620877ede31-1.jpg ea6a58024d7f8c21d56e-1-1.jpg 4f0be64af33732696b26-1.jpg b673068913f4d2aa8be5-1.jpg 1d4bb15da420657e3c31-1.jpg 35021b9c0ee1cfbf96f0-1.jpg ffc69024855944071d48-1.jpg 87e8e87cfd013c5f6510-1.jpg f7a58a679f1a5e44070b-1.jpg 5b9e981a8d674c391576-1.jpg dfefc79bd2e613b84af7-1.jpg 02ac9b4b8e364f681627-1.jpg 142989b99cc45d9a04d5-1.jpg fe3d1d75bf087e562719.jpg 94d3461b53669238cb77-1.jpg f38c46ee539392cdcb82-1.jpg 7f5885f9908451da0895-1.jpg e5c4472a52579309ca46-1.jpg 3b20a26fb712764c2f03-1.jpg 0506885d9d205c7e0531-1.jpg d203ce4d69c0a29efbd1.jpg b91ad73673bbb8e5e1aa-1.jpg 520c873d23b0e8eeb1a1.jpg 8f815695f21839466009.jpg d9977394d7191c474508.jpg b94a739fd4121f4c4603.jpg 2799f500528d99d3c09c-1.jpg 0905f0a2572f9c71c53e.jpg 0b4698843f09f457ad18.jpg d5502603818e4ad0139f.jpg c364cdd36a5ea100f84f.jpg 4126eb8e4c03875dde12.jpg 35b9c64f61c2aa9cf3d3.jpg eb2c4421e0ac2bf272bd.jpg cd43fd4859c5929bcbd4-1.jpg
  • Đang truy cập27
  • Hôm nay1,957
  • Tháng hiện tại60,363
  • Tổng lượt truy cập3,161,118
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây