Giáo sư Lê Trí Viễn – Hậu duệ của nòi văn

Thứ năm - 10/06/2021 17:23
Giáo sư, Nhà giáo nhân dân Lê Trí Viễn là học giả, nhà giáo, nhà văn cả nước biết tên. Ông đã có hơn nửa thế kỷ đào tạo các thế hệ học trò từ cấp phổ thông trung học đến cấp tiến sĩ, 15 năm làm chủ nhiệm khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm, là tác giả của 43 tập giáo trình, giảng văn, chuyên luận… Giáo sư Lê Trí Viễn đã được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất (năm 1998) và Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học, văn hóa, nghệ thuật (năm 2012)…

111Khu K300 đường Cộng Hòa, TP. Hồ Chí Minh bát ngát nhà cao đường rộng. Ông qui hoạch chơi khăm: trước mặt dãy A, ông gọi tên dãy K; quanh góc đi thẳng, ông đóng biển dãy C; vòng lại một chút, ông đổi thành dãy F.

Bữa nọ, có cụ già tóc bạc phơ đã non nửa buổi quẩn quanh tìm nhà Giáo sư Lê Trí Viễn. Hỏi một cô gái, cô tròn mắt ngạc nhiên:

– Ông ơi! Ông già thế này mà còn đi tìm thầy? Đường này chẳng có thầy nào cả!

Rồi cô sập cửa lại.

Đi tìm nhà Giáo sư Lê Trí Viễn ở khu đất nhà binh đặt số nhà theo kiểu lộn tùng phèo, giữa Sài Gòn bao la hơn một ngàn đường phố, cứ như rơi vào tổ nhện. Vậy mà, ông già tóc phủ trắng như sương kia cũng kiên nhẫn dò ra. Và căn nhà H19, bây giờ mới đổi lại thành số 68 đường A4, ngày nào cũng nhiều học trò từ nhiều nơi, mọi cương vị, lứa tuổi, nghề nghiệp tới.

Giáo sư Lê Trí Viễn đã vượt qua ngưỡng tuổi 90. Người thầy nhỏ, thanh, mắt và dáng đi còn rất trẻ. Năm 1980, thầy được nhà nước phong hàm Giáo sư bậc cao nhất. Năm 1988, thầy vinh dự được nhận danh hiệu Nhà giáo nhân dân. Con đường dạy học, viết văn của thầy trong sáu thập niên qua là cuộc hành trình qua bao nhiêu chặng đường đất nước, bao nhiêu mái trường, bao nhiêu cảnh ngộ, cả gian truân và hạnh phúc, vừa làm vừa tự học. Thầy bước vào nghề giáo học từ trường Trung học Khải Định (Huế). Rồi dạy ở Quảng Bình, Hà Tĩnh, Bình Định, Quảng Ngãi. Dạy văn ở bậc chuyên khoa. Hòa Bình (1954), thầy dạy ở Đại học Bắc Kinh, sau đó về xây dựng khoa Ngữ văn Đại học Sư phạm I Hà Nội. Sau ngày giải phóng miền Nam ít năm, thầy xin bà Nguyễn Thị Bình (là Bộ trưởng Bộ Giáo dục lúc ấy) về giảng ở khoa Ngữ văn Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh.

Lũ học trò chúng tôi ai cũng phục và khiếp sức làm việc của thầy. Thầy dạy chúng tôi phải biết tìm thời gian làm việc theo cách của chàng trai đang mê người yêu. Rảnh dù ít phút, là đọc, là viết. Ngồi trên xe đi công tác, tôi cũng thấy thầy chăm chú đọc. Thầy giữ sức ghê lắm, để làm việc: tập thể dục rất đều; không trà, không thuốc, không rượu; đâu như cánh chúng tôi, nghiện nhiều thứ. Hồi viết chung công trình, tôi đã thử âm thầm thi “ngồi lì” với thầy nhưng đến tiếng đồng hồ thứ bảy thì đành vái cụ, bỏ cuộc. Lần khác, vượt hàng trăm cây số đường trường, lại là đường xấu, từ Sài Gòn đến tận Rạch Giá, xuống xe mấy anh to xác, tốt mã nhất đều phờ phạc, riêng thầy phăng phăng vào phòng họp làm việc ngay.

Giáo sư Lê Trí Viễn nổi tiếng là người làm việc rất nghiêm. Hồi là Chủ nhiệm khoa, thầy “chấm bài” ngay trên đơn xin nghỉ học của sinh viên, gạch những sai sót về chính tả, câu, chữ và bắt người làm đơn viết lại. Viết sai lần hai thì không giải quyết đơn ấy nữa. Các học viên sau đại học bây giờ cũng khiếp thầy về kỷ luật học hành. Vào lớp, thầy điểm danh. Sách tham khảo chưa kịp đọc, cụ la. Đi muộn cũng vậy. Về chuyện giờ giấc, ngay bộ môn Văn học Việt Nam của khoa tôi cũng bị cụ rày mấy “vố”. Gần đây nhất là buổi liên hoan cuối năm.

Bữa đó, thầy trò hẹn nhau lúc 17 giờ. Thầy đến rất đúng hẹn. Đợi mươi phút, vẫn còn phải chờ, thầy đùng đùng nổi giận bỏ về. Bậc tiên chỉ ngày giáp tết mà giận thế, phiền lắm. Mấy người thuộc cỡ “lì đòn”, mặt cũng tái nhợt, luống cuống như gà mắc tóc. Hãi. Dù rằng ai cũng biết tuổi già… hay dỗi và chỉ lát thôi, thế nào cụ cũng làm lành, thế nào cụ cũng ngân ngấn nước mắt theo giọng ngâm nga của các cụ đồ trong đêm “cầu tiên” vùng Gò Nổi.

Để có thời gian làm việc nhiều, thầy tổ chức, điều hành công việc rất khoa học, rất giỏi, không tài tử như thói tật của nhiều người trong giới văn chương. Cứ xem cung cách thầy quản lý khoa thì rõ, nhất là vào thời chiến tranh. Thuở ấy, khoa Ngữ văn như một trung đoàn lớn, có tới 1.200 sinh viên, 160 cán bộ, nhân viên, đi sơ tán ở Đại Từ (Thái Nguyên) rồi Văn Giang (Hưng Yên). Tất cả chuyện ăn ở, giảng dạy, học tập của ngần ấy con người đều do khoa trực tiếp quản lý. Thế mà mọi việc răm rắp, chu đáo, tỉ mỉ, nghiêm túc. Ngày khai giảng cũng rất long trọng. Năm giờ rưỡi khai mạc, hùng tráng như cuộc ra quân. Sáu giờ rưỡi giải tán. Bảy giờ sáng, đâu đã về đấy, trước giờ máy bay địch bắt đầu bắn phá. Cũng nhân ngày ấy, thầy có bài thơ “Khai giảng năm nay có bắn súng…”, Nhà thơ Phạm Tiến Duật và nhiều người khác còn nhớ đến giờ. Đam mê lớn nhất của thầy là chuyện dạy học, chuyện văn chương. Học trò nào có năng lực văn chương, làm khoa học, thầy đều khuyên nên từ quan. Sau 15 năm làm Chủ nhiệm khoa, được tổ chức tín nhiệm mời làm Hiệu trưởng trường Đại học Sư phạm I Hà Nội, thầy viết thư gửi đi 7 nơi xin thoái thác.

Lắm người chỉ đi dạy mà không chịu viết (anh em nói vui là chỉ làm văn tế). Thầy vừa dạy vừa viết, làm cả văn tế lẫn văn bia. Tất cả các công trình của thầy đều từ bài giảng, bài báo mà thành. Viết cái trước mắt, thầy đã nhắm cho việc lâu dài, không làm qua loa, ăn xổi. Một đời với văn, đến giờ, thầy đã có 43 tập giáo trình, giảng văn, khảo cứu, chuyên luận, dịch thuật, sáng tác. Mấy năm trước, các tập sách ấy đã được tập hợp thành bộ “Một đời dạy văn, viết văn” gồm bảy tập sách, hơn 6.000 trang. Công trình này đã được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.

Cái mạnh nhất của thầy là giảng văn. Những lúc ấy thơ văn như bắt mất hồn vía của thầy. Thầy hay dặn chúng tôi đọc vỡ được một câu, một chữ thăm thẳm chiều sâu nhọc nhằn lắm. Là nghẹt thở. Là vã hết mồ hôi trán. Hiểu một áng văn hay, đâu phải chỉ biết đi vào, còn phải biết đi ra, biết cảm nhận được cái chung, biết bóc tách dần các lớp cảm xúc, tư tưởng, nghệ thuật, biết nói, viết về tác phẩm. Phải thật sự làm thân, nhập hồn với tác phẩm bằng tri thức, vốn liếng cuộc đời. Phải thấm, hiểu được cái hay của nó và truyền được cái hay ấy cho người đọc, người nghe. Bằng không, đừng giảng, đừng bình nữa, thậm chí nên bẻ bút, bỏ nghề đi.

Mấy anh “nhất quỷ nhì ma” đã có lúc xem trộm thầy ngồi viết. Một người đang nhập đồng. Đọc. Ngâm nga. Khóc. Đập bàn. Vò nát sách… Rõ ràng là một nghệ sĩ đích thực. Rõ là hậu duệ của “nòi văn”. Nhiều trang văn thầy viết, đúng như thán phục của nhà văn Nguyễn Khải, là “nửa người nửa thần”.

Trong sáng tác, có giọng văn riêng đã khó. Trong nghiên cứu, có giọng văn riêng càng khó hơn. Giọng văn của thầy tài hoa và rất riêng. Vì vậy mà có lúc thầy định giấu mình, chúng tôi đọc cứ cười tủm tỉm, biết ngay.

Chiếc xe Chaly tàng tàng màu xanh, mỗi lần nổ máy khởi động cả hàng phố phải giật mình ngó ra xem, hàng ngày vẫn bon bon trên đường. Thầy vẫn đi dạy, đi thăm trường, đi họp, rồi vội vã về nhà ngồi viết… Nhiều lần thầy bảo tôi:

– Nợ văn chương, nợ đời càng trả càng thêm nặng. Viết xong cuốn sách này, việc này, thầy nghỉ.

Mà có thấy cụ nghỉ đâu! Tháng sau vẫn thấy thầy đến tặng trò sách mới. Vẫn thấy thầy mở trường, thêm lớp. Vẫn thấy thầy làm thơ… Phục thầy, thương thầy, những lúc ấy tôi cứ nghĩ: không biết trời đang bắt tội hay đang ban tặng hạnh phúc cho thầy?

Có lẽ cả hai…
 

Nguồn Vanchuongphuongnam.vn

 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

THƯ VIỆN ẢNH ĐẸP
5.jpg 66.jpg 29.jpg 49.jpg 20.jpg 42.jpg 13.jpg 37.jpg 6.jpg 67.jpg 31.jpg 50.jpg 22.jpg 43.jpg 15.jpg 38.jpg 7.jpg 68.jpg 33.jpg 52.jpg 24.jpg 45.jpg 16-1.jpg 39.jpg 40.jpg 9.jpg 71.jpg 34.jpg 63.jpg 27.jpg 48.jpg 19.jpg 41.jpg 12-qn1.jpg a-T.jpg 36.jpg 8a334df96fbbb3e5eaaa.jpg ec1643b261f0bdaee4e1.jpg 75528951ab13774d2e02.jpg 740f0438267afa24a36b.jpg 9e931db13ff3e3adbae2.jpg eef9d3a2f1e02dbe74f1.jpg ac94b8a49de641b818f7.jpg ae0f6bdb499995c7cc88.jpg 895e11f733b5efebb6a4.jpg 27c48a2ea86c74322d7d-1.jpg f7b945c06782bbdce293.jpg 0f6e3f741c36c0689927.jpg c23927250467d8398176.jpg 906029e10ba3d7fd8eb2.jpg 32b8e242c0001c5e4511-1.jpg f774eba794e548bb11f4.jpg 7a0a8baca9ee75b02cff.jpg dcd1d242f0002c5e7511.jpg 23289506b7446b1a3255.jpg 66d134e644a498fac1b5-1.jpg 1389b67fa302625c3b13-1.jpg f69297bc83c1429f1bd0-1.jpg 33f61d080875c92b9064-1.jpg e71f3a932feeeeb0b7ff-1.jpg 3b4258344c498d17d458-2-1.jpg aecc18440d39cc679528-1.jpg 01b53b002e7def23b66c-1.jpg 7536f22be75626087f47-1.jpg f87058784d058c5bd514-1.jpg 48dd535d4620877ede31-1.jpg ea6a58024d7f8c21d56e-1-1.jpg 4f0be64af33732696b26-1.jpg b673068913f4d2aa8be5-1.jpg 1d4bb15da420657e3c31-1.jpg 35021b9c0ee1cfbf96f0-1.jpg ffc69024855944071d48-1.jpg 87e8e87cfd013c5f6510-1.jpg f7a58a679f1a5e44070b-1.jpg 5b9e981a8d674c391576-1.jpg dfefc79bd2e613b84af7-1.jpg 02ac9b4b8e364f681627-1.jpg 142989b99cc45d9a04d5-1.jpg fe3d1d75bf087e562719.jpg 94d3461b53669238cb77-1.jpg f38c46ee539392cdcb82-1.jpg 7f5885f9908451da0895-1.jpg e5c4472a52579309ca46-1.jpg 3b20a26fb712764c2f03-1.jpg 0506885d9d205c7e0531-1.jpg d203ce4d69c0a29efbd1.jpg b91ad73673bbb8e5e1aa-1.jpg 520c873d23b0e8eeb1a1.jpg 8f815695f21839466009.jpg d9977394d7191c474508.jpg b94a739fd4121f4c4603.jpg 2799f500528d99d3c09c-1.jpg 0905f0a2572f9c71c53e.jpg 0b4698843f09f457ad18.jpg d5502603818e4ad0139f.jpg c364cdd36a5ea100f84f.jpg 4126eb8e4c03875dde12.jpg 35b9c64f61c2aa9cf3d3.jpg eb2c4421e0ac2bf272bd.jpg cd43fd4859c5929bcbd4-1.jpg
  • Đang truy cập21
  • Hôm nay719
  • Tháng hiện tại68,324
  • Tổng lượt truy cập3,169,079
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây