Những người bạn của cha tôi…

Thứ hai - 15/05/2023 16:05

Tác giả Nguyễn Tuấn Khoa là con trai nhà thơ Thâm Tâm. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và cả sau này, ông từng có có hội gặp gỡ nhiều văn nghệ sĩ là những người đồng đội của cha mình. Bài viết sau đây kể lại câu chuyện về những lần gặp gỡ đó. Đây cũng là tình cảm mà những người nghệ sĩ - chiến sĩ cách mạng dành cho đồng đội và gia đình của mình, bên cạnh rất nhiều những tình cảm dành cho quê hương, đất nước…  

Ngày bé gia đình tôi ở chân đèo Khế, Đại Từ, Thái Nguyên, thỉnh thoảng có bác Nguyễn Công Hoan, bác Nguyên Hồng tới thăm ông bà tôi. Bác Nguyên Hồng lần nào qua nhà cũng bế tôi, có lần hỏi tôi có thuộc bài không, có biết làm thơ không. Tôi trả lời bác: “Cháu học thuộc lòng bài học rất nhanh và nhớ lâu, nhưng không biết làm thơ ạ”. Bác bảo: “Sau này lớn lên cháu sẽ làm được thơ và cố học tập làm văn, cháu sẽ viết được văn đấy”. Lời khuyên của bác đã giúp tôi học văn thật tốt, khi học lớp 10, tôi đã được giải nhì văn thành phố Hà Nội, nhưng không thi học sinh giỏi văn miền Bắc vì được chọn vào đội tuyển thi toán. Lên nhận giải cao nhất cuộc thi Toán toàn miền Bắc năm 1963-64, tôi nhớ bác Nguyên Hồng và tiếc vì đã không thi văn, giá mà nghe lời bác theo văn chương, có thể cuộc đời tôi đã rẽ sang hướng khác. Kỷ niệm về bác in đậm trong tôi, một người bác hiền hậu, vời bộ quần áo nâu giản dị.

111
Thâm Tâm và đồng đội Cục Tuyên huấn và báo Vệ quốc quân

Ngày chiến thắng Điện Biên năm 1954, có một đoàn tù binh về qua đường đèo Khế, tới nghỉ chân ở xóm tôi. Mấy người tù binh Pháp và một chú bộ đội vào quán nước nhà tôi. Chú là một người lính biết tiếng Pháp dẫn giải tù binh. Khi nói chuyện với ông bà và mẹ tôi, biết gia đình tôi là người Hà Nội, đều nói chuyện trực tiếp với tù binh bằng tiếng Pháp, chú bảo: “Chú cũng là học sinh Hà Nôi, đi bộ đội từ ngày kháng chiến toàn quốc, công tác tại Tổng cục Chính trị”. Khi biết mẹ tôi là vợ nhà thơ Thâm Tâm, thật bất ngờ, chú rút từ trong ví ra một tấm ảnh nhỏ, ảnh cha tôi. Gia đình tôi không có một tấm ảnh nào của cha tôi. Mẹ tôi mừng quá, liền hỏi xin chú. Chú bảo mẹ tôi: “Em chỉ có tấm ảnh này để nhớ anh. Thôi thì em biếu chị vậy”. Mẹ tôi nghẹn ngào cảm ơn chú, rồi hứa sẽ trả lại ảnh cho chú, nếu còn được gặp lại. Chú bảo: “Thôi chị ạ. Anh Thâm Tâm cùng đơn vị với em, nay gặp chị, em xin trả lại anh cho chị. Hình ảnh anh em sẽ giữ mãi trong lòng”. Khi chia tay, chú cũng bế tôi và cho tôi một cuốn sổ tay mới tinh, bìa ni lông màu tím. Ở trang đầu chú ghi: “Tặng cháu Khoa. Biển học không bờ, siêng năng là bến. Chú Ngọc”.

Mẹ tôi biết trạm dừng cuối cùng của tù binh ở dưới Thái Nguyên. Ngay hôm sau, mẹ tôi vội đi xe hàng về nhà bác tôi ở Hà Nội, lúc đó chưa giải phóng, chụp lại bức ảnh và in ra mấy bản. Bà đã kịp về tìm chú Ngọc ở Trại tù binh Thái Nguyên để trả chú bức ảnh gốc. Bản sao bức ảnh giờ đây là bức chân dung Thâm Tâm trên bàn thờ nhà tôi. Bẩy chục năm qua, mấy lần dọn nhà, chiến tranh, cuốn sổ không còn nữa, cũng chẳng thể biết chú Ngọc đã đi đâu về đâu, chỉ còn lại “biển học không bờ…” cho tôi siêng năng phấn đấu để thành người “tới bến” với tấm ảnh cha tôi và tình người đồng đội tên Ngọc.

Ngày về Hà Nội, mẹ đưa tôi đến thăm hai bác Lê Liêm, Lê Thu Trà và nhiều các bác tôi không biết tên. Ngày tết, bác Lê Thu Trà thường đến nhà tôi cho quà. Ngày tôi cưới vợ, bác còn mừng cho tôi cả tấm vải may bộ comple. Mãi tới đầu những năm 1990, 1991, trong một dịp Họp mặt cựu hoc sinh trường Bưởi ở cơ quan tôi, ông viện trưởng giới thiệu tôi là người giúp đỡ tổ chức buổi họp mặt, là con nhà thơ Thâm Tâm, tôi mới được gặp các bác Bùi Hạnh Cẩn, Văn Cao, Đặng Vũ Hiệp… Các bác hỏi thăm mẹ tôi, kể nhiều chuyện cũ về cha tôi và từ đấy, tôi nhiều lần được trò chuyện cùng các bác. Bác Đặng Vũ Hiệp lại bảo tôi đến nhà chú Lê Hai để xin mấy tấm ảnh cha tôi chụp cùng đồng đội Cục Tuyên huấn và báo Vệ quốc quân.

Tôi thuộc lòng bài thơ Núi đôi từ ngày học phổ thông. Ngày báo Quân đội Nhân dân kỷ niệm 40 năm thành lập, mẹ con tôi được mời đến dự, và tôi đã gặp chú Vũ Cao. Về sau, lần nào gặp chú, tôi cũng thấy chú nhìn tôi chăm chú, có lần còn được chú gọi đến nhà chơi, gặp cả chú Vũ Tú Nam. Câu chuyên thì dài, nhưng có một lần chú nhìn tôi mãi rồi bảo: “Chú gặp cháu mà cứ có cảm giác được thấy lại bố cháu”. Ngày làm phim Nhớ Thâm Tâm, chú ngồi bên bếp lửa nhà sàn, kể về kỷ niệm thời làm báo Vệ quốc quân, chú cũng nhìn rất lâu vào ngọn lửa, như muốn tìm lại những cảm xúc của một thời “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm mãi cánh hoa thơm”.

Năm 1990, ông Hoài Việt tới nhà gặp mẹ con tôi để tìm tư liệu viết về Thâm Tâm, Nguyễn Bính, Trần Huyền Trân và TTKh. Ông đã dẫn tôi tới thăm bác Thanh Châu, bác Trúc Đường, giới thiệu tôi với chị Nguyễn Bính Hồng Cầu (con Nhà thơ Nguyễn Bính). Tôi đã có ý định tổ chức buổi gặp gỡ của các con Nhóm Áo bào gốc liễu (Tam Anh), rồi công việc bận rộn cuốn đi, ý định không thành. Năm 1999, các anh ở Hội Văn học Nghệ thuật Cao Bằng cất công tìm mộ cha tôi. Tôi nhận được thư của anh Y Phương bảo tôi gửi cho anh 6 tấm ảnh buổi mai táng của Thâm Tâm mà gia đình còn giữ được, rồi gửi qua nhà bác Thanh Châu. Tôi đi chụp lại và mang đến nhà bác vào đúng mùa giàn Ti gôn nhà bác đang nở rộ. Ngồi nói chuyện tìm mộ Thâm Tâm mãi không thành, bác bảo tôi có thể có manh mối từ những bức ảnh này đấy. Tôi thấy bác buồn, liền chuyển câu chuyện về giàn hoa Ti gôn và truyện ngắn Hoa Ti gôn của bác, khởi nguồn của bài thơ Hai sắc hoa Ti gôn “huyền thoại”. Bác thay đổi nét mặt đầy tức giận, nói rất to: “Bác sẽ kiện! Mấy người viết chuyện bà Vân Chung là TTKh. đã hỏi bác, bác bảo họ rằng bà Vân Chung và bác ngày xưa phải lòng nhau, rồi do thời cuộc mà không đến với nhau, chia tay mà vẫn quý trọng nhau. Bà ấy lấy chồng đàng hoàng, làm gì có hoàn cảnh như TTKh. Ngày giải phóng miền Nam, bác còn vào Sài Gòn thăm bà ấy như những người bạn thân thiết. Bác chỉ có niềm vui là đã được người đọc thích chuyện Hoa Ty gôn thôi”. Tôi hỏi bác: “Thế TTKh. là ai bác có biết không ạ, sao bảo bà ấy tên là Khánh, người yêu ngày xưa của bố cháu?” Bác đang cáu, liền gắt lên: “Mặc kệ người ta cháu ạ. Làm gì có cô Khánh nào? Bố anh và các ông bạn giỏi bịa lắm!” Tôi ra về mà cũng chẳng hiểu ra làm sao cả.

Nói tới hoa Ti gôn, tôi lại nhớ ngày tới thăm bác Ngọc Giao. Hồi ấy tôi và giáo sư Đinh Đức Tiến có tham gia dịch và biên tập tuyển thơ của nhà thơ Mỹ nổi tiếng Longfellow. Tâp thơ in xong, giáo sư Tiến rủ tôi đến thăm bác Ngọc Giao đang ở khu Trung Tự và tặng sách. Biết tôi là con Thâm Tâm, bác Ngọc Giao mới kể mấy chuyện cũ về cha tôi. Bác bảo Thâm Tâm ngày xưa viết nhiều lắm, nhưng chủ yếu là để kiếm tiền nhuận bút. Có lần Thâm Tâm hỏi ông chủ Nhà xuất bản Tân Dân xin ứng trước một ít nhuận bút vì nhà có việc. Ông Vũ Đình Long mới bảo: “Anh đừng xin ứng trước thì hơn!”. Thế là Thâm Tâm quay ra, lẩm bẩm: “Không cho thì bảo không được, việc gì phải nói thế!”. Rồi móc túi còn hơn đồng bạc rủ mấy ông bạn đi uống rượu cho hả cơn tức... Tôi bảo có đọc được chuyện bài thơ Hai sắc hoa Ti gôn được bác nhặt lại từ sọt rác. Bác bảo đúng đấy, vì hôm trước có hai người phụ nữ mang đến tòa soạn rồi về luôn. Chẳng ai để ý nên hôm sau có người tưởng giấy loại bỏ vào sọt rác. Khi bài thơ được đăng, tòa soạn có đăng tin nhắn tới TTKh. để liên hệ trả nhuận bút, chẳng ai đến nhận cả. Và bác cười. Chuyện các bác kể về Hai sắc hoa Ti gôn chỉ có thế, vẫn mãi là nghi án văn chương mờ ảo, hình ảnh người con gái nhặt cánh hoa rơi mãi vẫn đẹp trong lòng người đọc, thế thôi.

Tôi được gặp bác Phạm Duy lần đầu ở Nhà hát Lớn, trong buổi biểu diễn của Mỹ Linh cùng danh ca Tuấn Ngọc. Bác bảo tôi: “Tiếc là bố anh mất sớm quá”. Năm 2011, tôi tới dự buổi ra mắt sách Dĩ vãng phía trước của anh Ngô Thảo, được anh trao cho gia đình tập di bút của Thâm Tâm mà báo Quân đội Nhân dân và Văn nghệ Quân đội còn giữ được. Buổi ấy bác Pham Duy ngồi xe lăn. Tôi tới quỳ bên xe bác chào hỏi. Tôi kể rằng ngay từ thuở bé, ở trên Việt Bắc, tôi đã được nghe một bài hát của bác. Ấy là lần chú ruột tôi, nhà văn Hoài Niệm, Bắc Thôn, tác giả Hai làng Tà Pình và Động Hía, đưa mấy cô chú văn công về thăm ông bà tôi, đàn hát cả buổi tối. Có một chú hát bài Bà mẹ Gio Linh và tôi rất sợ câu hát ám ảnh tôi “Nghẹn ngào không nói một câu /Mang khăn gói đi lấy đầu/ Đường về thôn xóm buồn teo/ Xa xa tiếng chuông chùa reo…”. Bác bảo chuyện thật đấy cháu ạ. Rồi bác hỏi tôi thích bài nào của bác không. Tôi bảo cháu thích nhất bài Tiếng nước tôi (Tình ca) và bài Tây Tiến. Bác cười: “Con ông Thâm Tâm mà lại!”.

Mùa thu, hoa Ti gôn vẫn nở, Núi Đôi mãi còn đấy, mà người xưa xa vắng hết rồi. Còn lại trong tôi là hình bóng các chú các bác từ những ngày đã xa lắm với niềm thương nhớ. Và tôi thầm cảm ơn cuộc đời đã cho tôi được gặp những người đồng đội, những người bạn của cha tôi. Tôi đang thấy cha tôi và các bác vẫn đang ngồi bên nhau cạnh bếp lửa nhà sàn với những chén rượu nồng ở đâu đó cõi xa, và ngâm câu “Ngoài phố mưa bay xuân bốc rượu/ Tấc lòng mong mỏi cháy tê tê…”

Tác giả: Nguyễn Tuấn Khoa
Nguồn Văn nghệ số 19/2023

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

THƯ VIỆN ẢNH ĐẸP
906029e10ba3d7fd8eb2.jpg 32b8e242c0001c5e4511-1.jpg f774eba794e548bb11f4.jpg 7a0a8baca9ee75b02cff.jpg dcd1d242f0002c5e7511.jpg 23289506b7446b1a3255.jpg 66d134e644a498fac1b5-1.jpg 8a334df96fbbb3e5eaaa.jpg ec1643b261f0bdaee4e1.jpg 75528951ab13774d2e02.jpg 740f0438267afa24a36b.jpg 9e931db13ff3e3adbae2.jpg eef9d3a2f1e02dbe74f1.jpg ac94b8a49de641b818f7.jpg ae0f6bdb499995c7cc88.jpg 895e11f733b5efebb6a4.jpg 27c48a2ea86c74322d7d-1.jpg f7b945c06782bbdce293.jpg 0f6e3f741c36c0689927.jpg c23927250467d8398176.jpg ea6a58024d7f8c21d56e-1-1.jpg 4f0be64af33732696b26-1.jpg b673068913f4d2aa8be5-1.jpg 1d4bb15da420657e3c31-1.jpg 35021b9c0ee1cfbf96f0-1.jpg ffc69024855944071d48-1.jpg 87e8e87cfd013c5f6510-1.jpg f7a58a679f1a5e44070b-1.jpg 5b9e981a8d674c391576-1.jpg dfefc79bd2e613b84af7-1.jpg 02ac9b4b8e364f681627-1.jpg 142989b99cc45d9a04d5-1.jpg fe3d1d75bf087e562719.jpg 94d3461b53669238cb77-1.jpg f38c46ee539392cdcb82-1.jpg 7f5885f9908451da0895-1.jpg e5c4472a52579309ca46-1.jpg 3b20a26fb712764c2f03-1.jpg 0506885d9d205c7e0531-1.jpg 1389b67fa302625c3b13-1.jpg f69297bc83c1429f1bd0-1.jpg 33f61d080875c92b9064-1.jpg e71f3a932feeeeb0b7ff-1.jpg 3b4258344c498d17d458-2-1.jpg aecc18440d39cc679528-1.jpg 01b53b002e7def23b66c-1.jpg 7536f22be75626087f47-1.jpg f87058784d058c5bd514-1.jpg 48dd535d4620877ede31-1.jpg 2799f500528d99d3c09c-1.jpg 0905f0a2572f9c71c53e.jpg 0b4698843f09f457ad18.jpg d5502603818e4ad0139f.jpg c364cdd36a5ea100f84f.jpg 4126eb8e4c03875dde12.jpg 35b9c64f61c2aa9cf3d3.jpg eb2c4421e0ac2bf272bd.jpg cd43fd4859c5929bcbd4-1.jpg a7896047c7ca0c9455db.jpg 370c09e6ae6b65353c7a.jpg 3b96701bd7961cc84587.jpg f369334897c55c9b05d4.jpg d203ce4d69c0a29efbd1.jpg b91ad73673bbb8e5e1aa-1.jpg 520c873d23b0e8eeb1a1.jpg 8f815695f21839466009.jpg d9977394d7191c474508.jpg b94a739fd4121f4c4603.jpg IMG-8015-1.jpg IMG-8020-1.jpg IMG-8014-1.jpg IMG-8021-1.jpg IMG-8007-1.jpg IMG-8017-1.jpg IMG-8018-2.jpg IMG-8016-1.jpg IMG-8013-1.jpg IMG-5512.jpg IMG-5489-1.jpg IMG-5516.jpg IMG-5498.jpg IMG-5504.jpg IMG-5510.jpg IMG-5515.jpg IMG-5497.jpg IMG-5529.jpg IMG-5503.jpg IMG-5509.jpg IMG-5514.jpg IMG-5494.jpg IMG-5518.jpg IMG-5501.jpg IMG-5507.jpg IMG-5513.jpg IMG-5493.jpg IMG-5517.jpg IMG-5500.jpg IMG-5505.jpg TS9-3861-2.jpg TS9-3794-2.jpg
  • Đang truy cập26
  • Hôm nay237
  • Tháng hiện tại15,698
  • Tổng lượt truy cập2,985,608
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây