Nữ sĩ bước ra trò chuyện cuộc đời

Thứ tư - 17/05/2023 14:03

Liên tiếp trong hai năm 2021 và 2022 nhân sự kiện UNESCO vinh danh “Danh nhân văn hóa” và UBND tỉnh Nghệ An tổ chức đón nhận danh hiệu “Danh nhân văn hóa” cho nữ sĩ Hồ Xuân Hương, báo chí trong nước đã đưa tin về hai sự kiện này và cuốn khảo cứu chuyên sâu Giải mã bí ẩn nữ sĩ Hồ Xuân Hương của nhà văn Nghiêm Thị Hằng.

Báo Văn nghệ điện tử đăng 3 số liên tiếp ngày 3,4 và 5/12/2021 bài của Hồ Xuân, giới thiệu “Với tác phẩm này, thân thế của “Bà Chúa thơ Nôm” mờ mờ, tỏ tỏ, suốt 250 năm qua, đã được làm rõ bằng phương pháp nghiên cứu có sự hỗ trợ của các bộ môn “siêu thực”, từ trước tới nay giới nghiên cứu chưa ai thực hiện phương pháp này, do đó gây nên sự thu hút bạn đọc với tác phẩm”.

111
Nhà văn Nghiêm Thị Hằng

Nhà báo Thái Sinh có bài Nhà thơ Nghiêm Thị Hằng giải mã bí ẩn nữ sĩ Hồ Xuân Hương trên báo Nông nghiệp Việt Nam nhận xét: “Giải mã bí ẩn nữ sĩ Hồ Xuân Hương” là công trình khoa học công phu mà Nghiêm Thị Hằng đã dày công sưu tầm, nghiên cứu dòng dã suốt 3 năm, từ 2019 đến 2021. Nghiêm Thị Hằng đã phải vận dụng tất cả vốn tri thức mình đã có, ngoài những tài liệu khảo cứu còn phải biết Tử vi, Kinh dịch, Ngoại cảm... là các bộ môn “siêu thực”. PGS-TS Vũ Nho có bài Bước tiến quan trọng nghiên cứu thân thế cuộc đời nữ sĩ Hồ Xuân Hương” trên báo Văn nghệ Công an nhận xét đây là “Bước tiến quan trọng nghiên cứu thân thế cuộc đời nữ sĩ Hồ Xuân Hương”. Tác giả La Sơn nhận xét trên báo Quân đội Nhân dân: “Sau dư một thế kỷ, gần đây xuất hiện khảo luận Giải mã bí ẩn nữ sĩ Hồ Xuân Hương của Nghiêm Thị Hằng (NXB Hồng Đức, 2021) với định hướng nghiên cứu phi truyền thống…”…

 Dư âm về cuốn Giải mã bí ẩn nữ sĩ Hồ Xuân Hương chưa hết, thì giữa tháng 10/2022, nhà văn Nghiêm Thị Hằng lại trình làng cuốn tiểu thuyết lịch sử Hồ Xuân Hương tiếng vọng. Tiểu thuyết này như một bức tranh lịch sử, từ đây nữ sĩ Hồ Xuân Hương bước ra cuộc đời, kể lại dấu tích thân phận cuộc đời bà, vốn xưa nay vẫn mờ mờ tỏ tỏ.

  Nội dung tiểu thuyết dày 342 trang Hồ Xuân Hương tiếng vọng gồm 5 phần: Quả Ngọt cuối mùa; Thời thiếu nữ kiêu sa; Lấy chồng làng Gáp; Chữ tài gắn với chữ tai; Họa tam tai…

Phần 1 Quả ngọt cuối mùa gồm các chương Thầy đồ dứt áo xa quêTìm em nhờ bạn tứ trấn; Hội hoa mẫu đơn - duyên trời định; Đầu thu hoa nở; Học theo cha thuộc lầu kinh sử; Xoạc cẳng đo xem đất ngắn dài; Thầy đồ về cõi phật. Các chương nối kết nhau theo mạch kể thời gian. Bắt đầu từ gia phả Trung chi 2 họ Hồ ở Quỳnh Đôi. Hồ Xuân Hương có ông trẻ (em trai cụ Hồ Phi Cơ - cụ nội của nữ sĩ) là Hồ Phi Tích - Hoàng Giáp - Phó tể tướng và Vua Quang Trung - Nguyễn Huệ là hậu duệ đời thứ 12, là anh họ nữ sĩ họ Hồ. Cụ Hồ Phi Gia có 2 người con trai là Hồ Phi Diễn (cha của Hồ Xuân Hương) và Hồ Phi Lãng lưu lạc theo nghĩa quân của Lê Duy Mật. Khi bố mẹ qua đời, người vợ của thầy đồ Hồ Phi Diễn cũng qua đời vì sinh nở, ở tuổi gần 60, nhớ lời cha mẹ dặn phải tìm người em trai Phi Lãng lưu lạc, Phi Diễn buông liếp mái tranh nghèo giao cho vợ chồng người em họ là Hồ Phi Thiện trông giữ, để ra kinh thành Thăng Long dạy học. Phi Diễn vừa dạy học, vừa nhờ bạn bè tứ trấn đi tìm tung tích của em trai. Trong lần đi tìm em trai, Phi Diễn đã gặp Hà Thị ở hội hoa mẫu đơn chùa Phật Tích.

Nhân duyên se cho thầy đồ xứ Nghệ với người phụ nữ miền Kinh Bắc. Họ cưới nhau năm nàng 36 tuổi, còn thầy đồ họ Hồ đã 68 tuổi. Hà Thị làm nghề trồng hoa ở làng Ngọc Hà và hay đi bán hoa ngày rằm muồng một ở các đền chùa. Nàng dâng lễ ở đền Quán Thánh cầu con và được thần Huyền Thiên Trấn Vũ  báo mộng cho nàng sinh con gái, còn dặn rằng sau này con gái của nàng sẽ làm nhà ở cạnh nhà thần. Mùa Thu tháng Bảy, Hà Thị sinh con gái đặt tên là Hồ Phi Mai biểu tự là Hồ Xuân Hương, năm ấy Hà Thị 38 tuổi, cụ đồ 70 tuổi. Hồ Phi Mai là cô bé có cá tính, học giỏi hơn người, chỉ nghe lỏm cha dạy học mà tinh thông kinh sử. Năm Phi Mai 13 tuổi thì cụ đồ Hồ Phi Diễn về với tổ tiên…

 Khép lại phần 1, mở ra phần 2 Thời thiếu nữ kiêu sa với các chương Vườn Xuân ong bướm dập dìu; Tình trong mộng; và Cao không tới thấp không vừa, kể về thời thiếu nữ kiêu sa của nàng thơ. Danh tiếng của nữ sĩ, khiến cho các sĩ tử về kinh thành dự thi, đều muốn được đến hiệu sách phố Nam để ngắm dung nhan và để được đối thơ với nàng, đúng cảnh “Vườn Xuân ong bướm dập dìu. Là con gái thầy đồ nghèo, cha mất sớm, Xuân Hương không được hứa hôn với con nhà gia thế, bởi vậy nàng không phải chịu cảnh lấy chồng theo xếp đặt của cha mẹ. Năm 1791 Nguyễn Du - cậu Bảy - con Tể tướng Nguyễn Nghiễm, lên kinh thành Thăng Long giúp anh trai là Nguyễn Nễ tu sửa lại dinh tự Gác tía của anh trai là Tiến sĩ –Tể tướng Nguyễn Khản, bị tàn phá sau họa kiêu binh 1780. Ở Gác tía làng Nghi Tàm, nhân duyên xui khiến cậu Bảy nhà Nguyễn Nghiễm, gặp thiếu nữ Xuân Hương 17 tuổi hồn nhiên tươi trẻ. Hai tâm hồn thơ đồng điệu cùng rung động, gắn kết với nhau qua mối tình thơ và một tình yêu trong mộng. Rồi cũng vì gia cảnh, cậu Bảy –Nguyễn Du trở về quê Tiên Điền xa cách. Nhân duyên không thành, để lại sự chống chếnh trong tâm hồn Xuân Hương.  “Tình trong mộng” ấy, hình bóng của Nguyễn Du, nàng ví cao như núi, dài như sông, khó có hình bóng nào vượt qua. Thế nên Xuân Hương mới rơi vào cảnh “Kén cá chọn canh”, “Cao không tới thấp không vừa” trong nhân duyên…

 Khép lại phần 2, mở ra phần 3 Lấy chồng làng Gáp với các chương Tình Xuân dẫn lối; Cho cả cành đa lẫn củ đa; Làm dâu làng Gáp; và Thiếp bén duyên chàng có thế thôi. Khi tuổi thanh xuân của nữ sĩ tuột trôi theo năm tháng, thì nhân duyên gõ cửa nhà nàng, bằng cuộc đối thơ với ba chàng tú đất Phong Châu vào cuối mùa Đông năm 1801. Đội Kình đối được thơ của nữ sĩ, thua cuộc nữ sĩ trở thành vợ ba của ông Đội Kình vào năm nàng 29 tuổi. Từ một nữ sĩ ở đất kinh kỳ quen dạy học, làm thơ và buôn bán, giờ đây làm dâu làng Gáp, nàng phải quen dần với việc nhà nông, cắt cỏ nuôi cá, phải quen với cảnh ăn cơm trộn sắn khoai. Vất vả nàng dần quen, nhưng nàng không thể quen và chịu đựng nổi cảnh chồng chung “kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng” và nàng đã phản kháng trong những bài thơ bảo vệ nữ quyền nàng làm ở làng Gáp. Nàng dám bỏ chồng về nhà mẹ. Bi kịch chồng chung khép lại ở câu thơ “Thiếp bén duyên chàng có thế thôi.

Phần 4 Chữ tài gắn với chữ tai với các chương Nghiệp thơ níu người; Cổ Nguyệt đường quán thơ; và Mai Sơn phủ thề non hẹn biển… Theo mạch thời gian, chuyện kể tiếp nữ sĩ rời làng Gáp về kinh thành Thăng Long, nghiệp thơ lại níu người với bạn bè văn sĩ. Nàng dựng nhà Cổ Nguyệt đường ở bên Hồ Tây, giáp với đền Quán Thánh. Đây là nhà ở, là nơi nàng bán giấy bút, sách vở cho các sĩ tử về kinh thành dự thi và đây cũng là quán thơ, hội thơ nữ sĩ gặp bạn bè. Tại Cổ Nguyệt đường, nàng đã quen với tri phủ Tam Đái –Trần Phúc Hiển có biệt hiệu là Mai Sơn Phủ. Hai người đã hẹn cùng nhau, đợi khi chàng về miền Yên Quảng nhậm chức, năm 1814  sẽ cưới nàng làm thiếp.

Phần 5 Họa tam tai với các chương Bà Chúa vùng Đông Hải; Họa tam tai ập đến; Trời cao chẳng thấu oan chồng... kể tiếp chuyện sau khi Hồ Xuân Hương đoạn tang mẹ, năm 1816 Quan tham hiệp Trần Phúc Hiển đã cưới nàng về làm “Bà chúa vùng Đông Hải”. Đây là những tháng ngày hạnh phúc nhất của nữ sĩ. Nhưng ngày vui ngắn chẳng tày gang. Quan tham hiệp gặp phải oan án, bị bắt tháng 5/1818. Nữ sĩ đã chạy đôn chạy đáo từ Bắc vào Nam kêu án cho chồng. Ở Kinh thành Phú Xuân, lúc đó Hồ Xuân Hương gặp lại Nguyễn Du đang giữ chức Tham tri bộ lễ trong hàng quan văn. Thương cảm với Xuân Hương, giữ tình xưa nghĩa cũ, quan Tham tri bộ lễ đã dâng sớ kêu oan của Xuân Hương tới Đức Vua. Vua ban cho Phúc Hiển đặc ân sống thêm 60 ngày, được tự chọn nơi hành quyết và phương thức hành quyết. Tội nhân đã chọn hành quyết bằng dải lụa đào tự vẫn và mong muốn được chôn cất tại quê hương gần nơi phần mộ của Tiền hiền mở đất họ Trần làng Tam Kỳ.

 Cuốn sách khép lại ở những trang sách nói về cuộc đời của người xưa nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Một trang sách mới mở ra, đúng 200 năm ngày mất và 250 năm ngày sinh của nữ sĩ, bà chúa thơ Nôm- Hồ Xuân Hương đã được UNESCO vinh Danh là danh nhân văn hóa.

 

Tác giả: Kim Ngọc
Nguồn Văn nghệ số 19/2023

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

THƯ VIỆN ẢNH ĐẸP
906029e10ba3d7fd8eb2.jpg 32b8e242c0001c5e4511-1.jpg f774eba794e548bb11f4.jpg 7a0a8baca9ee75b02cff.jpg dcd1d242f0002c5e7511.jpg 23289506b7446b1a3255.jpg 66d134e644a498fac1b5-1.jpg 8a334df96fbbb3e5eaaa.jpg ec1643b261f0bdaee4e1.jpg 75528951ab13774d2e02.jpg 740f0438267afa24a36b.jpg 9e931db13ff3e3adbae2.jpg eef9d3a2f1e02dbe74f1.jpg ac94b8a49de641b818f7.jpg ae0f6bdb499995c7cc88.jpg 895e11f733b5efebb6a4.jpg 27c48a2ea86c74322d7d-1.jpg f7b945c06782bbdce293.jpg 0f6e3f741c36c0689927.jpg c23927250467d8398176.jpg ea6a58024d7f8c21d56e-1-1.jpg 4f0be64af33732696b26-1.jpg b673068913f4d2aa8be5-1.jpg 1d4bb15da420657e3c31-1.jpg 35021b9c0ee1cfbf96f0-1.jpg ffc69024855944071d48-1.jpg 87e8e87cfd013c5f6510-1.jpg f7a58a679f1a5e44070b-1.jpg 5b9e981a8d674c391576-1.jpg dfefc79bd2e613b84af7-1.jpg 02ac9b4b8e364f681627-1.jpg 142989b99cc45d9a04d5-1.jpg fe3d1d75bf087e562719.jpg 94d3461b53669238cb77-1.jpg f38c46ee539392cdcb82-1.jpg 7f5885f9908451da0895-1.jpg e5c4472a52579309ca46-1.jpg 3b20a26fb712764c2f03-1.jpg 0506885d9d205c7e0531-1.jpg 1389b67fa302625c3b13-1.jpg f69297bc83c1429f1bd0-1.jpg 33f61d080875c92b9064-1.jpg e71f3a932feeeeb0b7ff-1.jpg 3b4258344c498d17d458-2-1.jpg aecc18440d39cc679528-1.jpg 01b53b002e7def23b66c-1.jpg 7536f22be75626087f47-1.jpg f87058784d058c5bd514-1.jpg 48dd535d4620877ede31-1.jpg 2799f500528d99d3c09c-1.jpg 0905f0a2572f9c71c53e.jpg 0b4698843f09f457ad18.jpg d5502603818e4ad0139f.jpg c364cdd36a5ea100f84f.jpg 4126eb8e4c03875dde12.jpg 35b9c64f61c2aa9cf3d3.jpg eb2c4421e0ac2bf272bd.jpg cd43fd4859c5929bcbd4-1.jpg a7896047c7ca0c9455db.jpg 370c09e6ae6b65353c7a.jpg 3b96701bd7961cc84587.jpg f369334897c55c9b05d4.jpg d203ce4d69c0a29efbd1.jpg b91ad73673bbb8e5e1aa-1.jpg 520c873d23b0e8eeb1a1.jpg 8f815695f21839466009.jpg d9977394d7191c474508.jpg b94a739fd4121f4c4603.jpg IMG-8015-1.jpg IMG-8020-1.jpg IMG-8014-1.jpg IMG-8021-1.jpg IMG-8007-1.jpg IMG-8017-1.jpg IMG-8018-2.jpg IMG-8016-1.jpg IMG-8013-1.jpg IMG-5512.jpg IMG-5489-1.jpg IMG-5516.jpg IMG-5498.jpg IMG-5504.jpg IMG-5510.jpg IMG-5515.jpg IMG-5497.jpg IMG-5529.jpg IMG-5503.jpg IMG-5509.jpg IMG-5514.jpg IMG-5494.jpg IMG-5518.jpg IMG-5501.jpg IMG-5507.jpg IMG-5513.jpg IMG-5493.jpg IMG-5517.jpg IMG-5500.jpg IMG-5505.jpg TS9-3861-2.jpg TS9-3794-2.jpg
  • Đang truy cập25
  • Máy chủ tìm kiếm1
  • Khách viếng thăm24
  • Hôm nay2,993
  • Tháng hiện tại91,071
  • Tổng lượt truy cập2,936,274
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây