Người gieo chữ dưới gốc xoài

Thứ hai - 09/11/2026 15:52
nguoi gieo chu
Đêm mùa hạ phủ xuống làng Cầu Thượng trong một khoảng lặng hiếm có. Trăng đầu tháng treo mỏng trên vòm trời, hắt thứ ánh sáng dịu dàng xuống khoảng sân nhỏ của ngôi nhà đã đi qua hơn nửa thế kỷ. Dưới gốc xoài già, gió từ cánh đồng thổi về làm những chùm lá khẽ rung lên, phát ra âm thanh xào xạc như tiếng thì thầm của ký ức.

Cây xoài ấy đã đứng đó hơn 60 năm. Không ai còn nhớ chính xác nó được trồng vào mùa nào, chỉ biết từ ngày gia đình chuyển về ngôi nhà này, cây đã bén rễ, lớn lên cùng năm tháng. Nó lặng lẽ chứng kiến những đứa trẻ lớn khôn, những mùa lúa nối nhau qua cánh đồng quê, những buổi sum họp gia đình và biết bao lớp học trò tìm về thăm người thầy đáng kính. Dưới tán cây ấy, Nhà giáo Vũ Duy Nhưng thường đọc sách, làm thơ, trò chuyện với con cháu. Với nhiều người, đó chỉ là một cây xoài trước sân; nhưng với gia đình và bao thế hệ học trò, đó là chứng nhân của một cuộc đời lặng lẽ mà bền bỉ.

Rạng sáng ngày mùng 6 tháng 5 năm Bính Ngọ, khi gió đồng vẫn nhè nhẹ lướt qua tán lá, Nhà giáo Vũ Duy Nhưng thanh thản khép lại hành trình 99 năm tuổi đời. Không có những lời giã biệt dài, chỉ là sự bình yên hiện lên trên gương mặt người thầy sau một đời tận tụy với nghề, với quê hương và những người ông yêu thương.

Tin người thầy qua đời nhanh chóng lan khắp quê nhà. Từ sáng sớm, con đường nhỏ dẫn vào ngôi nhà dưới gốc xoài đã đông dần những bước chân. Người đến là bà con lối xóm, đồng nghiệp cũ và học trò nhiều thế hệ. Có người tóc đã bạc trắng, chống gậy trở về. Có người vượt hàng trăm cây số chỉ để kịp thắp một nén hương tiễn biệt. Trong ngôi nhà nhỏ, mọi người lặng lẽ đứng trước di ảnh người thầy với niềm tiếc thương sâu lắng.

Điều khiến nhiều người xúc động không phải những tấm bằng khen, những phần thưởng được gìn giữ cẩn thận, mà là chiếc bàn làm việc vẫn còn nguyên như ngày nào. Chiếc kính lão đặt bên cuốn sách đang đọc dở, cây bút máy nằm cạnh cuốn sổ tay với những dòng chữ nắn nót, tập giáo án đã ngả màu theo năm tháng vẫn được xếp ngay ngắn trên giá sách. Mọi thứ như thể chỉ ít phút nữa, người thầy sẽ trở về, nhẹ nhàng đeo kính, mở sách và tiếp tục công việc quen thuộc.

Một học trò đứng rất lâu trước bàn viết rồi khẽ nói: “Thầy vẫn còn đây...”. Câu nói nhỏ khiến nhiều người lặng đi. Quả thật, trong căn phòng ấy, người thầy dường như vẫn hiện diện trong từng trang giáo án, từng nét chữ, từng tập thơ chép tay và cả khoảng sân rợp bóng xoài – nơi ông từng kể cho học trò nghe về quê hương, về đạo làm người và niềm tin rằng tri thức chỉ thật sự có ý nghĩa khi được nâng đỡ bằng nhân cách.

Người xưa vẫn nói: đất nào sinh người ấy. Với Nhà giáo Vũ Duy Nhưng, cốt cách của một người thầy tận tụy được bồi đắp từ chính mảnh đất Cầu Thượng – một làng quê thuần nông thuộc xã Đông Dương, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình trước đây, nay là phường Trà Lý, tỉnh Hưng Yên. Đó không phải vùng đất giàu có. Quanh năm, người dân gắn bó với đồng ruộng, với những mùa cấy gặt nối tiếp nhau. Mỗi buổi sớm, tiếng gà gáy hòa cùng tiếng người ra đồng; chiều về, khói bếp bảng lảng trên những mái nhà thấp. Cuộc sống còn nhiều vất vả, nhưng trong cái nghèo vẫn ánh lên sự đôn hậu, nghĩa tình và khát vọng vươn lên bằng con đường học vấn.

Cậu bé Vũ Duy Nhưng lớn lên giữa không gian văn hóa ấy. Những câu chuyện về quê hương, về các bậc tiền nhân được người lớn kể lại qua những đêm trăng, sau mỗi buổi lao động. Những lời kể mộc mạc âm thầm gieo vào tâm hồn cậu bé lòng tự trọng, ý chí vươn lên và khát vọng sống có ích.

Nhưng nơi bồi đắp sâu đậm nhất cho nhân cách của ông chính là gia đình. Cha mẹ ông đều là những người nông dân chất phác, quanh năm lam lũ với ruộng đồng. Bữa cơm nhiều khi chỉ có rau, khoai, nhưng trong ngôi nhà ấy chưa bao giờ thiếu tình yêu thương, sự nghiêm cẩn và niềm tin vào giá trị của chữ nghĩa.

Người cha dạy con bằng nghị lực và sự chính trực. Sau những ngày lao động vất vả, dưới ánh đèn dầu leo lét, ông thường đọc cho các con nghe những câu thơ do chính mình sáng tác để khuyên răn về ý chí, sự siêng năng và trách nhiệm. Người mẹ lại dạy bằng sự hy sinh lặng thầm. Những bữa cơm chắt chiu, những bộ quần áo vá nhiều lần, những đêm thức khuya dậy sớm đã gieo vào lòng con đức nhẫn nại, lòng biết ơn và sự bao dung.

Chính từ mái nhà ấy, tình yêu học tập được nuôi dưỡng. Với gia đình, chữ nghĩa là tài sản quý giá nhất có thể để lại cho con cháu. Dù nghèo khó, cha mẹ vẫn chắt chiu cho ông được đến trường. Bởi họ hiểu rằng học không chỉ để biết chữ, mà trước hết để biết làm người.

Sau này, dù đi nhiều nơi, đảm nhiệm nhiều công việc, Vũ Duy Nhưng vẫn giữ nguyên cốt cách người con Cầu Thượng: khiêm nhường, chân thành, trọng nghĩa tình và hết lòng vì người khác. Quê hương với cánh đồng lộng gió, dòng sông hiền hòa và mái nhà nơi cha mẹ dạy những bài học đầu tiên về đạo làm người luôn là phần sâu thẳm trong tâm hồn ông. Có lẽ chính mảnh đất ấy đã chuẩn bị cho ông hành trang quan trọng nhất trước khi bước lên bục giảng. Không phải bằng cấp hay danh hiệu, mà là một nhân cách được vun đắp từ gia phong, truyền thống hiếu học và niềm tin rằng người thầy muốn dạy người khác trước hết phải biết sống tử tế.

Con đường đến với nghề dạy học của Vũ Duy Nhưng không phải một lựa chọn ngẫu nhiên. Đó là kết quả của những năm tháng được nuôi dưỡng trong một gia đình coi trọng chữ nghĩa, lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống hiếu học và được tôi luyện qua những ngày miệt mài vượt lên hoàn cảnh để đến trường. Khi lần đầu đứng trên bục giảng, người thanh niên quê Cầu Thượng hiểu rằng mình đã tìm thấy con đường sẽ gắn bó suốt cuộc đời. Những năm đầu làm nghề đầy gian khó. Trường lớp đơn sơ, bàn ghế chắp vá, sách giáo khoa thiếu thốn, đồng lương ít ỏi. Nhưng trong ký ức của đồng nghiệp và học trò, chưa bao giờ họ thấy ông than phiền về hoàn cảnh. Mỗi ngày đến lớp, ông vẫn chỉnh tề, nghiêm cẩn, với cuốn giáo án được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Ông quan niệm người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải truyền cho học trò niềm tin vào cuộc sống. Vì thế, mỗi bài giảng đều được chuẩn bị bằng sự nghiêm túc. Từng con chữ trên bảng được viết nắn nót, từng ví dụ được lựa chọn gần gũi với đời sống học trò. Điều các thế hệ học trò nhớ nhất ở thầy Vũ Duy Nhưng không chỉ là những giờ lên lớp, mà là cách ông đối xử với từng người học. Ông từng nói: “Người thầy không được chọn học trò. Người thầy chỉ được chọn cách dạy để mọi học trò đều tiến bộ”.

Có những buổi chiều tan học, sân trường đã vắng, ông vẫn nán lại để cầm tay một học trò còn viết chưa thạo, kiên nhẫn uốn từng nét chữ. Có em vì hoàn cảnh khó khăn muốn bỏ học, ông tìm đến tận nhà động viên. Với ông, mỗi học trò đều là một hạt mầm. Hạt mầm có thể nảy nở sớm hay muộn, nhưng nếu được chăm sóc bằng tình thương và sự kiên nhẫn, sẽ đến ngày đơm hoa, kết trái. Với ông, bục giảng chưa bao giờ chỉ là nơi truyền đạt kiến thức. Đó là nơi gửi gắm niềm tin vào con người, vào tương lai và sức mạnh của giáo dục.

Ngay cả khi rời lớp học, Vũ Duy Nhưng vẫn giữ nguyên cốt cách của một người thầy. Đồng nghiệp nhớ ông bởi sự mực thước, khiêm nhường và tận tụy. Học trò nhớ ông bởi sự bao dung mà nghiêm khắc. Con cháu nhớ những buổi tối dưới gốc xoài, nơi ông đọc sách, làm thơ và kể chuyện quê hương, chuyện học hành, chuyện làm người. Ông không thích những lời giáo huấn dài dòng. Ông tin rằng bài học thuyết phục nhất chính là cách mỗi người sống hằng ngày.

Thời gian trôi đi, những lớp học trò năm nào đã trưởng thành. Người trở thành nhà giáo, bác sĩ, kỹ sư, sĩ quan, cán bộ; người vẫn gắn bó với ruộng đồng, xưởng máy và những công việc bình dị. Mỗi người một con đường, nhưng khi nhắc đến thầy Vũ Duy Nhưng, họ đều chung một niềm kính trọng. Điều họ nhớ không chỉ là những bài học trên lớp, mà còn là sự tận tụy, lòng bao dung và nhân cách của một người thầy luôn dạy học trò bằng chính cuộc đời mình.

Chiều hôm ấy, sau lễ truy điệu, đoàn người tiễn đưa Nhà giáo Vũ Duy Nhưng lặng lẽ nối dài từ ngôi nhà nhỏ ra nghĩa trang quê. Đi bên linh cữu là gia đình, họ hàng, bà con xóm làng, đồng nghiệp, bạn bè và những thế hệ học trò từ nhiều miền đất nước trở về. Có người tóc đã bạc trắng, có người chống gậy, có người dắt theo con, theo cháu. Họ không hẹn mà cùng tìm về ngôi nhà dưới gốc xoài, nơi từng lưu giữ biết bao kỷ niệm của tuổi học trò.

Giữa dòng người lặng lẽ ấy, những câu chuyện về người thầy lại được nhắc đến. Người nhớ buổi chiều thầy ở lại sau giờ học để giảng một bài toán khó. Người nhớ lần được thầy đến tận nhà động viên khi có ý định nghỉ học. Có người chỉ nhớ ánh mắt hiền từ và bàn tay kiên nhẫn uốn từng nét chữ thuở thiếu thời. Ký ức mỗi người khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điều: thầy đã dạy họ nhiều hơn những trang sách. Một học trò đã ngoài 70 tuổi lặng lẽ đứng trước di ảnh rồi nói: “Nếu không có thầy, chắc tôi đã không có ngày hôm nay”. Bên cạnh ông, người cháu cúi đầu thắp nén hương. Cậu chưa từng học thầy, nhưng vẫn trở về để tri ân người đã gieo những hạt giống đầu tiên cho cuộc đời cha ông mình. Khoảnh khắc ấy khiến tôi hiểu rằng sự nghiệp của một người thầy không dừng lại ở một thế hệ. Những bài học về lòng trung thực, sự chăm chỉ, cách sống tử tế vẫn tiếp tục được truyền từ cha sang con, từ ông sang cháu.
Khi linh cữu trở về với lòng đất mẹ, trời bỗng nổi gió. Từ cánh đồng Cầu Thượng, làn gió mùa hạ thổi về làm những tán xoài
trước sân khẽ rung lên. Vài chiếc lá già chậm rãi rời cành, xoay mình trong nắng rồi lặng lẽ nằm xuống mặt đất. Trên những cành cây, những chùm quả vẫn chín vàng, tỏa hương dịu ngọt.

Tôi chợt nhớ lời cha từng nói: “Muốn có quả ngọt thì phải chăm từ gốc”.

Suốt cuộc đời, ông đã chăm chút cho những “gốc rễ” quan trọng nhất: nhân cách của người thầy, đạo lý gia đình, truyền thống hiếu học của quê hương và niềm tin vào sức mạnh của giáo dục.

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề giáo, điều ông để lại không chỉ là những cuốn giáo án ngả màu, những bài thơ viết về quê hương hay những tấm bằng khen. Di sản lớn nhất của Nhà giáo Vũ Duy Nhưng chính là những con người trưởng thành từ bài học của ông.

Chiều muộn, dòng người đưa tiễn thưa dần. Khoảng sân dưới gốc xoài trở về với sự tĩnh lặng vốn có. Gió vẫn đi qua tán lá. Chim vẫn gọi nhau trên những cành cao. Cuộc sống lại tiếp tục như bao mùa hạ từng đi qua ngôi nhà nhỏ. Chỉ có điều, từ hôm nay, dưới bóng cây xoài già sẽ không còn dáng người thầy ngồi đọc sách mỗi buổi chiều, không còn tiếng gọi học trò thân thuộc, không còn bàn tay cẩn thận lật từng trang giáo án.

Nhưng dường như ông chưa bao giờ rời xa. Ông vẫn hiện diện trong những trang sách của học trò, trong những lớp học hôm nay, trong cách những người từng được ông dạy dỗ đối xử với cuộc đời bằng sự trung thực, bao dung và trách nhiệm.

Một đời người rồi cũng trở về với đất mẹ. Nhưng những điều tốt đẹp mà người ấy đã gieo sẽ tiếp tục nảy mầm.

Dưới gốc xoài quê nhà, mùa này rồi mùa khác, cây vẫn đơm hoa, kết trái.

Và câu chuyện về người thầy lặng lẽ gieo chữ vẫn còn được kể lại – như một lời nhắc rằng giá trị bền vững nhất của giáo dục không nằm ở những gì người thầy giữ cho mình, mà ở những gì người thầy trao lại cho cuộc đời.

Nhà giáo Vũ Duy Nhưng đã chọn một cuộc đời như thế: lặng lẽ gieo chữ, gieo đạo, gieo nghị lực và gieo yêu thương. Để khi người gieo chữ đã trở về với đất mẹ, những mùa quả ngọt vẫn tiếp tục lớn lên dưới bóng cây xoài quê nhà.
 

nguồn: Người làm báo Hưng Yên số 101

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin cũ hơn

BÌNH LUẬN, TỌA ĐÀM, GIAO LƯU

PHIM TỐT, PHÓNG SỰ HAY

Người làm báo Hưng Yên

© 2022 Bản quyền thuộc về Người làm báo Hưng Yên.
Người làm báo Hưng Yên

Trang thông tin điện tử tổng hợp

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây