Báo chí trong kỷ nguyên số: Lan tỏa giá trị văn hóa, kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia
Thứ năm - 23/04/2026 11:33
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, văn hóa ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững. Khi các quốc gia bước vào cuộc cạnh tranh không chỉ bằng kinh tế hay công nghệ mà còn bằng giá trị và bản sắc, việc chuyển hóa văn hóa thành “sức mạnh mềm” trở thành một yêu cầu mang tính chiến lược. Trong tiến trình đó, báo chí giữ vị trí đặc biệt quan trọng, vừa là kênh lan tỏa, vừa là lực lượng kiến tạo và bảo vệ không gian văn hóa trong kỷ nguyên số.
Tọa đàm “Văn hóa trong kỷ nguyên số - Từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia” (do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Hội Nhà báo Việt Nam khu vực phía Nam phối hợp cùng Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM đã tổ chức ngày 20/4/2026)
Những định hướng lớn về phát triển văn hóa đã nhấn mạnh yêu cầu đặt văn hóa vào vị trí trung tâm, như một “hệ điều tiết” cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Văn hóa không chỉ là kết tinh của truyền thống mà còn là động lực thúc đẩy sáng tạo, là “linh hồn” dẫn dắt quá trình chuyển đổi số. Trong kỷ nguyên mới, khi công nghệ làm thay đổi cách con người tiếp cận và tiêu thụ thông tin, việc kể câu chuyện văn hóa bằng những phương thức hiện đại trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các nền tảng số, cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo, dữ liệu lớn… đã mở ra khả năng đưa các giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng toàn cầu, tạo nên những trải nghiệm sinh động, hấp dẫn và giàu sức lan tỏa.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội là không ít thách thức. Sự phát triển nhanh của không gian mạng kéo theo nguy cơ xâm lấn văn hóa, những biểu hiện lệch chuẩn, phi văn hóa có thể lan truyền với tốc độ lớn, tác động trực tiếp đến nhận thức và hành vi xã hội. Bên cạnh đó, việc đầu tư cho thiết chế văn hóa chưa tương xứng, hay sự thiếu gắn kết giữa phát triển kinh tế với bảo tồn môi trường văn hóa vẫn là những “điểm nghẽn” cần được tháo gỡ. Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng một hệ sinh thái văn hóa số lành mạnh trở nên cấp thiết, trong đó báo chí giữ vai trò nòng cốt, kết hợp với các nền tảng công nghệ để tạo dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trên không gian văn hóa.
Vai trò của báo chí vì thế không dừng lại ở chức năng phản ánh đời sống mà còn phải chủ động tham gia kiến tạo hệ giá trị xã hội. Mỗi tác phẩm báo chí về văn hóa cần vượt lên trên chức năng thông tin đơn thuần để trở thành một sản phẩm mang hàm lượng văn hóa, góp phần định hướng thẩm mỹ, bồi đắp tinh thần nhân văn và củng cố bản sắc dân tộc. Khi báo chí kể lại những câu chuyện về di sản, về con người, về những giá trị tốt đẹp trong đời sống, đó không chỉ là hoạt động truyền thông mà còn là hành động gìn giữ và phát huy văn hóa theo chiều sâu.
Trong kỷ nguyên số, báo chí đồng thời là cầu nối giữa văn hóa Việt Nam và thế giới. Thông qua các sản phẩm đa nền tảng, hình ảnh đất nước, con người, di sản văn hóa được quảng bá rộng rãi, góp phần nâng cao vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, báo chí cũng là kênh tiếp nhận, chọn lọc và lan tỏa tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giàu thêm bản sắc dân tộc trên cơ sở hội nhập chủ động và có chọn lọc.
Đáng chú ý, báo chí hiện nay đang gánh vác “hai vai” song hành: vừa lan tỏa các giá trị tích cực, vừa thực hiện chức năng “gác cổng” để bảo vệ chuẩn mực văn hóa. Đây là yêu cầu mang tính bản chất trong môi trường truyền thông số. Nếu chạy theo xu hướng lan tỏa mà thiếu chọn lọc, báo chí có thể bị cuốn vào vòng xoáy thương mại hóa, làm suy giảm giá trị văn hóa. Ngược lại, nếu thiên về kiểm soát, báo chí dễ trở nên khô cứng, xa rời công chúng. Do đó, đòi hỏi đặt ra là phải kết hợp hài hòa giữa “xây” và “chống”, giữa lan tỏa và sàng lọc, giữa đổi mới và giữ gìn bản sắc.
Báo chí cách mạng Việt Nam: Sứ mệnh gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc trong thời đại số, với nền tảng vững chắc là chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. (Nguồn: Internet)
Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát huy vai trò phản biện xã hội. Báo chí cần mạnh dạn chỉ ra những hạn chế, bất cập trong quá trình phát triển văn hóa, từ đó góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách và môi trường sáng tạo. Việc nhận diện và đấu tranh với các biểu hiện lệch chuẩn, các xu hướng thương mại hóa cực đoan hay sự xuống cấp trong đời sống văn hóa không chỉ giúp bảo vệ nền tảng tinh thần mà còn tạo điều kiện cho các giá trị tích cực được phát triển bền vững.
Để đáp ứng yêu cầu của thời đại, báo chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung và phương thức thể hiện. Thay vì cách làm mang tính “mùa vụ sự kiện”, cần xây dựng chiến lược nội dung dài hạn, trong đó văn hóa trở thành trục xuyên suốt. Mỗi tác phẩm cần chứa đựng chiều sâu văn hóa, tinh thần yêu nước, ý thức công dân và giá trị nhân văn. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số sẽ giúp nâng cao chất lượng nội dung, mở rộng khả năng tiếp cận và gia tăng sức ảnh hưởng của báo chí trong xã hội.
Sự phát triển của công nghiệp văn hóa cũng đặt ra yêu cầu mới đối với báo chí. Khi các giá trị di sản được chuyển hóa thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh quốc tế, báo chí không chỉ đóng vai trò truyền thông mà còn tham gia thúc đẩy thị trường, kết nối các chủ thể sáng tạo, góp phần định vị thương hiệu văn hóa quốc gia. Những mô hình liên kết giữa báo chí, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo sẽ tạo nên hệ sinh thái văn hóa năng động, nơi truyền thống và hiện đại được kết nối, kế thừa và phát triển.
Có thể khẳng định, sức mạnh mềm quốc gia không hình thành một cách tự nhiên mà là kết quả của quá trình tích lũy, lan tỏa và chuyển hóa các giá trị văn hóa. Trong tiến trình đó, báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thông qua việc quảng bá hình ảnh đất nước, lan tỏa điều thiện, điều đẹp, đồng thời kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực, báo chí góp phần định hình diện mạo văn hóa của xã hội trên không gian số.
Khi mỗi sản phẩm báo chí trở thành một “nhịp cầu” chuyển tải giá trị, khi mỗi nhà báo ý thức sâu sắc về trách nhiệm nghề nghiệp và sứ mệnh văn hóa, thì báo chí không chỉ là phương tiện thông tin mà còn là lực lượng sáng tạo và dẫn dắt. Đó cũng chính là nền tảng để khơi dậy và phát huy sức mạnh mềm quốc gia, đưa Việt Nam vững vàng hội nhập và khẳng định vị thế trong kỷ nguyên phát triển mới.
Tọa đàm: "Ninh Bình 50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh"
Tọa đàm: Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Sự kết tinh tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh
Tọa đàm: Nước thải nông thôn - Đâu là giải pháp?
Thương hiệu gạo Việt 30 năm vẫn mờ nhạt
Nhà nông - Doanh nghiệp: Ai đúng ai sai?
Gặp mặt "Nhớ ngày tựu trường Phù Cừ 45 năm trước"
Đội quân nhà Phật trên đất nước chùa tháp
" Rubik 2019 – Cảm hứng và khát vọng"
Gặp mặt kỷ niệm 40 năm Lớp T74
Đối diện chống suy thoái "tự diễn biến" "tự chuyển hóa"
Liên hoan văn nghệ Hội Nhà báo Hưng Yên mở rộng năm 2019
Dấu son Người xứ Nhãn
Anh Thành chuối
Ước gì thời gian trở lại
Tác phẩm Liên kết "Động lực cho nông nghiệp bứt phá" Bài 2. Nhận diện rào cản
Hoa buồn biết mấy
Tác phẩm Liên kết "Động lực cho nông nghiệp bứt phá" - Bài 1. Đổi thay từ những cánh đồng
Lễ trao giải báo chí Nguyễn Văn Linh lần thứ nhất năm 2018
Tác phẩm Liên kết "Động lực cho nông nghiệp bứt phá" Bài 3. Liên kết động lực để nông nghiệp bứt phá
Phóng sự: Nhức nhối với "Dự án ma" Alibaba