Đề cương Văn hóa 1943 và sự phát triển tiếng Việt

Thứ ba - 28/02/2023 14:53
Đã 80 năm, kể từ ngày Đề cương Văn hóa do đồng chí Trường Chinh soạn thảo, được thông qua tại Võng La cuối tháng 2/1943.
111
Đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh,
người soạn thảo Đề cương Văn hóa 1943.
Thời gian 80 năm, đủ để thay đổi nhiều thứ, và thực tế 80 năm đã chứng minh sự biến chuyển khôn lường của thế giới. Bây giờ, Việt Nam đã độc lập và từng bước hội nhập quốc tế, nhưng giá trị của Đề cương Văn hóa vẫn là nền tảng để xây dựng văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Ra đời khi cách mạng Việt Nam vẫn còn trong bóng tối, nhưng ánh sáng của Đề cương Văn hóa đã lan tỏa rộng khắp. Không thể nói khác, chính Đề cương Văn hóa đã kết nối và giục giã nhiều thế hệ văn nghệ sĩ đi theo cách mạng và đi cùng nhân dân. Hôm nay, đọc lại Đề cương Văn hóa sau 80 năm, không thể không ngạc nhiên về tầm nhìn chiến lược được trình bày một cách rõ ràng và ấn tượng.

Một vấn đề được lưu ý trong Đề cương Văn hóa là chống lại sự nô dịch hóa trong lĩnh vực văn hóa. “Nô dịch hóa” về văn hóa là điều mà ít ai nghĩ đến trước đây. Mãi đến năm 1995, Tổ chức Thương mại Thế giới WTO được thành lập mới đưa ra một điều khoản “miễn trừ về văn hóa” nhằm ngăn chặn các nước nhỏ bị nô dịch hóa bởi các nước lớn trong lĩnh vực văn hóa. Nghĩa là, mọi mặt hàng đều có quy định chung và bị chế tài bởi luật chống phá giá, trừ sản phẩm văn hóa. WTO cho phép mọi quốc gia được quyền đầu tư cho văn hóa, trợ giá cho sản phẩm văn hóa mà không e ngại rào cản nào. Một bộ phim có kinh phí sản xuất hàng trăm tỷ vẫn có thể bán vé vài ngàn đồng, một cuốn sách in ấn công phu vẫn có thể phát không đến độc giả. Đó là “miễn trừ về văn hóa”. Đề cương Văn hóa đã nhận diện được nguy cơ “nô dịch hóa” từ rất sớm và đã văn bản hóa một chủ trương bảo vệ văn hóa nước nhà ngay giai đoạn cam go nhất.

Với ba tiêu chí “dân tộc hóa”, “đại chúng hóa” và “khoa học hóa”, Đề cương Văn hóa đã đặt cơ sở để củng cố và phát triển văn hóa Việt Nam. Ý thức “phải kịch liệt chống những xu hướng văn hóa bảo thủ, chiết trung, lập dị, bi quan, thần bí, duy tâm” đến hôm nay vẫn còn là kim chỉ nam cho những nhà hoạt động văn hóa. Đặc biệt, trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, những tác phẩm đi ngược lại truyền thống và cổ súy cho những tư tưởng lệch lạc, sẽ gây ra những hệ lụy khôn lường cho đời sống tinh thần của xã hội. Đề cương Văn hóa đưa ra lời cảnh tỉnh suốt 80 năm qua đã trực tiếp dẫn dắt và uốn nắn hoạt động sáng tác và truyền bá văn học nghệ thuật. Một số luật sau này như Luật Xuất bản hoặc Luật Điện ảnh cũng bám sát và cụ thể hóa ba tiêu chí chủ đạo của Đề cương Văn hóa.

Khi Đề cương Văn hóa ra đời thì văn hóa Việt Nam đang chơi vơi trong chế độ nửa thực dân nửa phong kiến. Văn hóa Việt Nam lúc ấy gần như đã xóa bỏ thuần phong mỹ tục và sa đà vào những mê cung lắt léo học đòi phương Tây. Cho nên, Đề cương Văn hóa nhấn mạnh “Văn hóa mới Việt Nam là một thứ văn hóa có tính chất dân tộc về hình thức và tân dân chủ về nội dung”. Hai yếu tố “dân tộc” và “dân chủ” mang tính quyết định cho sự tồn tại một nền văn hóa. Không có “dân tộc” thì sẽ vong bản, mà không có “dân chủ” thì sẽ lạc hậu. Sự cộng hưởng “dân tộc” và “dân chủ” tạo ra một nền văn hóa của một quốc gia tự trọng, tự lực và tự cường. Sự cộng hưởng “dân tộc” và “dân chủ” xác lập vị trí văn hóa là bước tiến đầu tiên và cũng là chốt chặn sau cùng cho sự thịnh suy của đất nước Việt Nam. Vài năm gần đây, trước trào lưu thâm nhập các dòng văn hóa nước ngoài, thì chúng ta càng thấy nền văn hóa Việt Nam cần phát huy sức mạnh “dân tộc” và “dân chủ”.

Đồng chí Trường Chinh hoạt động văn nghệ với bút danh Sóng Hồng, từng có những năm tháng “Ngựa mỏi đi bước một/ Người suy nghĩ vấn vương/ Nhiều khi ý tưởng lớn/ Vụt đến lúc đi đường”. Vì vậy, khi biên soạn Đề cương Văn hóa, ông nhận ra thực tế đế quốc Nhật “đàn áp các nhà văn chống Nhật và mua chuộc các nhà văn có tài” và kiến nghị phải “tổ chức các nhà văn” và “tranh đấu giành quyền lợi thực tại cho các nhà văn, nhà báo, nghệ sĩ”. Vì sao Đề cương Văn hóa nhấn mạnh như vậy? Vì những người cầm bút góp phần gìn giữ và phát triển tiếng Việt. Một dân tộc sẽ vượt qua giông tố lịch sử, nếu tiếng nói và chữ viết của họ vẫn được bảo vệ và lưu truyền bền bỉ.

Đầu thế kỷ 20, chữ Nôm mai một dần và chữ quốc ngữ hình thành. Người Việt đã tiếp thu và sử dụng chữ quốc ngữ như một thứ ngôn ngữ dễ đọc, dễ viết. Thậm chí, người Việt còn nỗ lực Việt hóa nhiều chữ Pháp để làm phong phú thêm tiếng Việt. Thế nhưng, để tiếng Việt không mất đi sự trong sáng bởi sự xâm thực của ngoại ngữ và rơi vào hoàn cảnh tàn lụi vì màu mè rối rắm, Đề cương Văn hóa triển khai kế hoạch “Tranh đấu về tiếng nói, chữ viết” bằng ba giải pháp, thứ nhất là “thống nhất và làm giàu thêm tiếng nói”, thứ hai là “ấn định mẹo văn ta” và thứ ba là “cải cách chữ quốc ngữ”.

Nhờ mục tiêu rõ ràng như vậy, nên Đề cương Văn hóa trở thành nền tảng phát triển tiếng Việt suốt 80 năm qua. Ngay từ buổi sơ khai của cách mạng, các nhà văn như Nguyễn Đình Thi, Huy Cận, Xuân Diệu, Đặng Thai Mai, Vũ Ngọc Phan, Hoài Chân, Lưu Trọng Lư, Chế Lan Viên, Tế Hanh, Tô Hoài... đã tích cực tham gia vào cuộc chấn hưng tiếng Việt. Và lộ trình trong sáng tiếng Việt từng bước được nhiều thế hệ tác giả Việt Nam vun đắp, khiến tiếng Việt càng ngày càng giàu đẹp.

Sau 80 năm, Đề cương Văn hóa vẫn là cơ sở để định dạng và thăng hoa văn hóa Việt Nam. Những yêu cầu được đặt ra trong Đề cương Văn hóa 1943 vẫn chưa hề xưa cũ, mà còn có tính cấp thiết. Bởi lẽ, Đề cương Văn hóa 1943 chính là cương lĩnh đầu tiên về văn hóa của nước ta. Từ giá trị thực tiễn của Đề cương Văn hóa 1943, chúng ta có thêm Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” và Nghị quyết Trung ương 33 khóa XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”.

Thông điệp “tranh đấu về tiếng nói, chữ viết” vẫn còn rất nóng bỏng, vì công nghệ thông tin và lối sống thực dụng đang làm méo mó tiếng Việt. Những kiểu nói tắt, nói sai nghĩa gốc, nói độn tiếng Anh... đang phổ biến trên nhiều phương tiện truyền thống đại chúng, cũng cần được soi chiếu bằng Đề cương Văn hóa, nhằm có sự chấn chỉnh kịp thời.


Theo Lê Thiếu Nhơn/NNVN

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

THƯ VIỆN ẢNH ĐẸP
9e931db13ff3e3adbae2.jpg eef9d3a2f1e02dbe74f1.jpg ac94b8a49de641b818f7.jpg ae0f6bdb499995c7cc88.jpg 895e11f733b5efebb6a4.jpg 27c48a2ea86c74322d7d-1.jpg f7b945c06782bbdce293.jpg 0f6e3f741c36c0689927.jpg c23927250467d8398176.jpg 906029e10ba3d7fd8eb2.jpg 32b8e242c0001c5e4511-1.jpg f774eba794e548bb11f4.jpg 7a0a8baca9ee75b02cff.jpg dcd1d242f0002c5e7511.jpg 23289506b7446b1a3255.jpg 66d134e644a498fac1b5-1.jpg 8a334df96fbbb3e5eaaa.jpg ec1643b261f0bdaee4e1.jpg 75528951ab13774d2e02.jpg 740f0438267afa24a36b.jpg ea6a58024d7f8c21d56e-1-1.jpg 4f0be64af33732696b26-1.jpg b673068913f4d2aa8be5-1.jpg 1d4bb15da420657e3c31-1.jpg 35021b9c0ee1cfbf96f0-1.jpg ffc69024855944071d48-1.jpg 87e8e87cfd013c5f6510-1.jpg f7a58a679f1a5e44070b-1.jpg 5b9e981a8d674c391576-1.jpg dfefc79bd2e613b84af7-1.jpg 02ac9b4b8e364f681627-1.jpg 142989b99cc45d9a04d5-1.jpg fe3d1d75bf087e562719.jpg 94d3461b53669238cb77-1.jpg f38c46ee539392cdcb82-1.jpg 7f5885f9908451da0895-1.jpg e5c4472a52579309ca46-1.jpg 3b20a26fb712764c2f03-1.jpg 0506885d9d205c7e0531-1.jpg 1389b67fa302625c3b13-1.jpg f69297bc83c1429f1bd0-1.jpg 33f61d080875c92b9064-1.jpg e71f3a932feeeeb0b7ff-1.jpg 3b4258344c498d17d458-2-1.jpg aecc18440d39cc679528-1.jpg 01b53b002e7def23b66c-1.jpg 7536f22be75626087f47-1.jpg f87058784d058c5bd514-1.jpg 48dd535d4620877ede31-1.jpg 0905f0a2572f9c71c53e.jpg 2799f500528d99d3c09c-1.jpg 0b4698843f09f457ad18.jpg d5502603818e4ad0139f.jpg c364cdd36a5ea100f84f.jpg 4126eb8e4c03875dde12.jpg 35b9c64f61c2aa9cf3d3.jpg eb2c4421e0ac2bf272bd.jpg cd43fd4859c5929bcbd4-1.jpg a7896047c7ca0c9455db.jpg 370c09e6ae6b65353c7a.jpg 3b96701bd7961cc84587.jpg f369334897c55c9b05d4.jpg d203ce4d69c0a29efbd1.jpg b91ad73673bbb8e5e1aa-1.jpg 520c873d23b0e8eeb1a1.jpg 8f815695f21839466009.jpg d9977394d7191c474508.jpg b94a739fd4121f4c4603.jpg IMG-8020-1.jpg IMG-8014-1.jpg IMG-8021-1.jpg IMG-8007-1.jpg IMG-8017-1.jpg IMG-8018-2.jpg IMG-8016-1.jpg IMG-8013-1.jpg IMG-8015-1.jpg IMG-5512.jpg IMG-5489-1.jpg IMG-5516.jpg IMG-5498.jpg IMG-5504.jpg IMG-5510.jpg IMG-5515.jpg IMG-5497.jpg IMG-5529.jpg IMG-5503.jpg IMG-5509.jpg IMG-5514.jpg IMG-5494.jpg IMG-5518.jpg IMG-5501.jpg IMG-5507.jpg IMG-5513.jpg IMG-5493.jpg IMG-5517.jpg IMG-5500.jpg IMG-5505.jpg TS9-3865-1.jpg TS9-3931-2.jpg
  • Đang truy cập30
  • Máy chủ tìm kiếm1
  • Khách viếng thăm29
  • Hôm nay1,889
  • Tháng hiện tại115,195
  • Tổng lượt truy cập2,579,465
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây