Chuyển đổi số báo chí: Lấy độc giả làm trung tâm trong mô hình tòa soạn hội tụ

Thứ ba - 27/01/2026 10:52
Báo chí đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và sự thay đổi nhanh chóng trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Thực tế tại nhiều cơ quan báo chí cho thấy, những thay đổi này không còn mang tính xu hướng mà đã hiện diện rõ trong hoạt động tác nghiệp hằng ngày, từ khâu thu thập thông tin, sản xuất nội dung cho đến phân phối sản phẩm trên đa nền tảng. Chuyển đổi số báo chí vì thế không chỉ là việc áp dụng công nghệ mới, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện, từ tư duy làm nội dung, mô hình tổ chức tòa soạn, phương thức sản xuất, phân phối thông tin cho đến cách thức tạo ra giá trị kinh tế. Trong tiến trình đó, trung tâm của chuyển đổi chính là độc giả.
trung tam bao chi dh xiv 3 1
Phóng viên các cơ quan báo chí tác nghiệp tại Trung tâm báo chí (Đại hội XIV của Đảng).
Tinh thần này đã được khẳng định trong Chiến lược “Chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, với mục tiêu xây dựng các cơ quan báo chí theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Trên thực tế, nhiều cơ quan báo chí lớn ở Việt Nam đã chủ động triển khai mô hình tòa soạn hội tụ, tổ chức lại bộ máy theo hướng một đầu mối nội dung, nhiều nền tảng xuất bản, đáp ứng yêu cầu thông tin nhanh, chính xác và phù hợp với từng nhóm độc giả.

Thay vì nhìn chuyển đổi số như một khái niệm mang tính học thuật, các tòa soạn hiện nay tiếp cận vấn đề rất thực tế: làm sao để nội dung được độc giả tìm đọc nhiều hơn, quay lại thường xuyên hơn và sẵn sàng tương tác, chia sẻ. Nhiều tờ báo điện tử lớn như: Dân trí, VietNamPlus, VietNamnet… dữ liệu người dùng được phân tích theo thời gian thực để điều chỉnh cách đặt tiêu đề, lựa chọn khung giờ xuất bản, hình thức thể hiện như longform, video ngắn, đồ họa tương tác… Qua đó, nội dung không chỉ “đúng” mà còn “trúng” nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng.

Một trong những thay đổi căn bản nhất là sự dịch chuyển từ tư duy “lấy nội dung làm trung tâm” sang “lấy độc giả làm trung tâm”. Trong mô hình báo chí truyền thống, độc giả chủ yếu tiếp nhận thông tin theo cách một chiều. Hiện nay, độc giả tham gia trực tiếp vào vòng đời của sản phẩm báo chí: phản hồi qua bình luận, mạng xã hội; góp ý chủ đề; thậm chí trở thành nguồn dữ liệu để tòa soạn điều chỉnh chiến lược nội dung. Nhiều cơ quan báo chí đã mở các kênh tương tác trực tiếp với bạn đọc, tổ chức tọa đàm trực tuyến, chuyên mục hỏi – đáp, qua đó nắm bắt sát hơn nhu cầu thực tế.

Thực tiễn cũng cho thấy, không ít cơ quan báo chí từng bị cuốn vào “cuộc đua lưu lượng”, lấy số lượt xem làm thước đo chủ yếu. Tuy nhiên, trong môi trường cạnh tranh khốc liệt với các nền tảng xuyên biên giới, việc chạy theo lượt xem đơn thuần khiến không ít tòa soạn rơi vào vòng xoáy tin nhanh, tin ngắn, thiếu chiều sâu và khó tạo dấu ấn riêng. Điều này đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách đánh giá hiệu quả hoạt động báo chí.

Trong mô hình tòa soạn hội tụ, áp lực này thể hiện rõ ở mối quan hệ giữa khối nội dung và khối kinh doanh. Các cơ quan báo chí đã bắt đầu tháo gỡ mâu thuẫn bằng cách xây dựng quy trình phối hợp chặt chẽ hơn, trong đó bộ phận kinh doanh tham gia từ sớm vào quá trình phát triển sản phẩm, còn bộ phận biên tập được tiếp cận dữ liệu độc giả để hiểu rõ hơn giá trị thương mại của nội dung chất lượng. Đây là bước chuyển quan trọng để dung hòa giữa mục tiêu doanh thu và sứ mệnh báo chí.
toa soan hoi tu
Nhiều cơ quan báo chí đã ứng dụng AI để gợi ý đề tài, hỗ trợ biên tập tiêu đề, phân tích xu hướng bạn đọc hoặc tự động hóa một số khâu kỹ thuật, qua đó giúp phóng viên, biên tập viên có thêm thời gian đầu tư cho nội dung chuyên sâu. (Ảnh minh họa - nguồn Internet)
Hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng ngày càng phân mảnh. Thực tế cho thấy, cùng một nội dung nhưng cách thể hiện trên website, mạng xã hội hay nền tảng video cần hoàn toàn khác nhau. Một số tòa soạn đã hình thành các nhóm sản xuất nội dung chuyên biệt cho từng nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube, đồng thời vẫn duy trì các bài phân tích, điều tra chuyên sâu cho nhóm độc giả đọc kỹ. Trải nghiệm tốt không nằm ở thời gian truy cập dài hay ngắn, mà ở việc đáp ứng đúng nhu cầu tại từng thời điểm.

Từ thực tiễn đó, nhiều cơ quan báo chí đã thay đổi cách đo lường hiệu quả. Bên cạnh các chỉ số truyền thống, một số tòa soạn chú trọng hơn đến mức độ quay lại của độc giả, số lượng người đọc trung thành, tỷ lệ đăng ký tài khoản, đăng ký nhận bản tin hoặc sử dụng các dịch vụ trả phí. Những chỉ số này phản ánh rõ hơn mối quan hệ bền chặt giữa báo chí và công chúng.

Khái niệm “giá trị trọn đời của độc giả” vì thế ngày càng được quan tâm. Trong thực tế, không ít cơ quan báo chí đã thử nghiệm mô hình thu phí một phần nội dung, kết hợp các sản phẩm gia tăng như bản tin chuyên đề, dữ liệu chuyên sâu, sự kiện dành riêng cho độc giả thân thiết. Đây là hướng đi giúp báo chí giảm dần phụ thuộc vào quảng cáo, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo cũng đang được các tòa soạn tiếp cận theo hướng thực dụng hơn. Nhiều cơ quan báo chí đã ứng dụng AI để gợi ý đề tài, hỗ trợ biên tập tiêu đề, phân tích xu hướng bạn đọc hoặc tự động hóa một số khâu kỹ thuật, qua đó giúp phóng viên, biên tập viên có thêm thời gian đầu tư cho nội dung chuyên sâu. Tuy nhiên, vai trò của nhà báo trong kiểm chứng thông tin và định hướng dư luận vẫn là yếu tố không thể thay thế.

Trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy đang thúc đẩy sự hình thành các cơ quan báo chí đa phương tiện và mô hình tòa soạn hội tụ. Dù còn nhiều khó khăn về nguồn lực, không ít cơ quan báo chí đã coi đây là cơ hội để đổi mới cách làm báo, mạnh dạn thử nghiệm các hình thức tiếp cận độc giả mới, từ báo chí dữ liệu đến báo chí giải thích, báo chí phục vụ. Các mục tiêu chuyển đổi số chỉ có thể đạt được khi độc giả thực sự được đặt ở trung tâm của mọi quyết định.

Trong bối cảnh đó, “lấy độc giả làm trung tâm” không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành điều kiện sống còn. Khi các tòa soạn chú trọng hơn đến nhu cầu thực tế của công chúng, xây dựng nội dung chất lượng, phù hợp từng nhóm độc giả và từng nền tảng, báo chí không chỉ giữ được uy tín, lòng tin mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
 
Mai Thanh

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin cũ hơn

BÌNH LUẬN, TỌA ĐÀM, GIAO LƯU

PHIM TỐT, PHÓNG SỰ HAY

Người làm báo Hưng Yên

© 2022 Bản quyền thuộc về Người làm báo Hưng Yên.
Người làm báo Hưng Yên

Đơn vị quản lý trang thông tin điện tử

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây