Giữ vững đạo đức và văn hóa trong đào tạo người làm báo thời kỳ số hóa
Thứ hai - 08/12/2025 10:28
Trong thời đại bùng nổ thông tin và chuyển đổi số mạnh mẽ, người làm báo không chỉ đối diện với thách thức nghề nghiệp mà còn với những đòi hỏi khắt khe về đạo đức, văn hóa và bản lĩnh chính trị. Giữ vững giá trị nghề nghiệp và xây dựng môi trường báo chí văn hóa không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là điều kiện để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong của mình trong đời sống xã hội.
Đồng chí Trần Lưu Quang, Phó Thủ tướng Chính phủ, thăm gian trưng bày báo Xuân của Hội Nhà báo các tỉnh, thành phố khu vực đồng bằng và duyên hải Bắc Bộ tại Hội báo Toàn quốc 2024.
Trong nền kinh tế thị trường và môi trường truyền thông đa nền tảng, nhà báo hôm nay đang phải cùng lúc làm chủ công nghệ và gìn giữ bản lĩnh nghề nghiệp. Sự phát triển của mạng xã hội khiến tốc độ lan truyền thông tin nhanh chưa từng có, song cũng làm ranh giới giữa đúng và sai trở nên mong manh. Áp lực về thời gian, lượt xem, quảng cáo dễ khiến người làm báo bị cuốn vào vòng xoáy của “tin nhanh” mà quên mất “tin đúng”. Trong bối cảnh đó, đạo đức nghề nghiệp trở thành giá trị cốt lõi, là nền tảng để người làm báo đứng vững, hành nghề trung thực và phụng sự xã hội.
Bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng và trách nhiệm xã hội là ba yếu tố tạo nên “chất” của người làm báo cách mạng. Mỗi nhà báo phải tự đặt mình trước lương tâm nghề nghiệp, không được vì lợi ích cá nhân hay sự nổi tiếng nhất thời mà đánh mất phẩm chất trung thực, khách quan. Như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, “Cây bút, trang giấy cũng là vũ khí sắc bén của người cách mạng”, ngòi bút chỉ thật sự có giá trị khi phục vụ nhân dân, bảo vệ cái đúng, cổ vũ điều thiện và đấu tranh với cái xấu, cái ác. Hội Nhà báo Việt Nam đã cụ thể hóa chuẩn mực này bằng 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam, coi đó là “lương tâm và danh dự” của người cầm bút. Mỗi phóng viên, biên tập viên, cộng tác viên đều phải tuân thủ nghiêm túc, lấy đó làm thước đo hành xử và nền tảng sáng tạo. Đặc biệt trong thời đại công nghệ số, đạo đức và trách nhiệm của nhà báo không chỉ thể hiện trên trang viết, mà còn thể hiện trong từng hành vi ứng xử trên mạng xã hội và đời sống thường nhật.
Hội Nhà báo các tỉnh, thành phố nhận Bằng khen "Vì có thành tích xuất sắc trong công tác Hội năm 2024"
Công nghệ mang đến cơ hội lớn cho báo chí hiện đại, giúp phóng viên có thể viết, chụp, quay, dựng và phát hành chỉ bằng một thiết bị di động. Song, công nghệ không thể thay thế cái tâm và cái tầm của người làm báo. Một tác phẩm báo chí dù được dàn dựng bằng công nghệ hiện đại đến đâu nhưng thiếu trung thực, thiếu nhân văn thì vẫn không thể chạm đến lòng tin của công chúng. Trong bối cảnh tin giả, tin sai lệch tràn lan, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng, đòi hỏi người làm báo phải có trách nhiệm cao với từng thông tin được đăng tải, phải là người kiến tạo niềm tin và lan tỏa giá trị tốt đẹp.
Đạo đức nghề báo không phải tự nhiên mà có, mà được hình thành qua quá trình học tập, rèn luyện, thử thách và tự soi, tự sửa. Công tác đào tạo nhà báo vì vậy cần được nhìn nhận không chỉ là đào tạo kỹ năng, mà là quá trình hình thành nhân cách nghề nghiệp. Ngay từ giảng đường, sinh viên báo chí cần được giáo dục hệ giá trị chuẩn mực: trung thực, trách nhiệm, nhân văn và tuân thủ pháp luật. Các cơ sở đào tạo cần gắn lý thuyết với thực hành, liên kết chặt chẽ với cơ quan báo chí để giúp sinh viên sớm tiếp cận thực tế nghề nghiệp, hiểu đúng vai trò và sứ mệnh xã hội của báo chí.
Ở cấp độ cơ quan báo chí, việc bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng tác nghiệp hiện đại, đặc biệt là kỹ năng kiểm chứng thông tin, xử lý dữ liệu, sản xuất nội dung đa nền tảng cần được tiến hành thường xuyên. Mỗi tòa soạn phải trở thành môi trường văn hóa – nơi mà đạo đức nghề nghiệp, tinh thần đoàn kết, dân chủ và sáng tạo được tôn trọng và phát huy. Một tòa soạn văn hóa sẽ nuôi dưỡng những nhà báo văn hóa, để mỗi bài viết không chỉ đúng – hay – đẹp, mà còn thấm đẫm tinh thần nhân văn và khát vọng phụng sự xã hội.
Một tòa soạn văn hóa sẽ nuôi dưỡng những nhà báo văn hóa, để mỗi bài viết không chỉ đúng – hay – đẹp, mà còn thấm đẫm tinh thần nhân văn và khát vọng phụng sự xã hội.
Theo định hướng của Ban Tuyên giáo Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương), phong trào “Xây dựng môi trường văn hóa trong cơ quan báo chí” đã trở thành tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng hoạt động của các tòa soạn. Nói như nhà báo Nguyễn Xuân Cảnh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Lào Cai: Văn hóa tòa soạn không phải là khẩu hiệu mà phải trở thành “khí chất thường trực”. Khi văn hóa trở thành nếp sống nghề nghiệp, mỗi tác phẩm báo chí tự thân đã có giá trị thuyết phục, giúp duy trì niềm tin của công chúng trong bối cảnh truyền thông phức tạp.
Cùng với đạo đức và văn hóa nghề nghiệp, người làm báo thời kỳ mới phải chủ động thích ứng với xu thế chuyển đổi số, nắm bắt công nghệ để phục vụ tốt hơn cho nhiệm vụ tuyên truyền, định hướng và phản biện xã hội. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, các nền tảng số trong sản xuất tin bài là xu hướng tất yếu, nhưng cần được đặt trong khuôn khổ đạo đức và trách nhiệm xã hội. Công nghệ phải trở thành “trợ lý” chứ không thể là “người thay thế” nhà báo. Mỗi nhà báo cần ý thức rõ rằng, điều làm nên sức sống của báo chí không phải là thuật toán, mà là trái tim, khối óc và niềm tin vào sự thật.
Tại Hội Báo toàn quốc năm 2024, đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, nhấn mạnh: Báo chí cách mạng Việt Nam phải tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, tiên phong đổi mới vì sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhân dân; mỗi người làm báo cần rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao trình độ chuyên môn, giữ vững đạo đức, xây dựng tác phẩm giàu tính nhân văn, có sức định hướng xã hội. Đó vừa là yêu cầu, vừa là lời nhắn gửi tới thế hệ những người làm báo hôm nay trên hành trình 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (1925 – 2025).
Giữ vững đạo đức nghề nghiệp và xây dựng môi trường báo chí văn hóa không chỉ là trách nhiệm của từng cá nhân mà là sứ mệnh chung của cả nền báo chí. Khi người làm báo biết tự rèn mình, khi mỗi tòa soạn trở thành “mảnh đất lành” của văn hóa, khi công nghệ được dùng đúng hướng và vì con người, báo chí Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vững vị thế tiên phong, xứng đáng là diễn đàn của nhân dân, là tiếng nói của lẽ phải, là sức mạnh tinh thần của dân tộc trên con đường hội nhập và phát triển.
Tọa đàm: "Ninh Bình 50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh"
Tọa đàm: Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Sự kết tinh tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh
Tọa đàm: Nước thải nông thôn - Đâu là giải pháp?
Nhà nông - Doanh nghiệp: Ai đúng ai sai?
Thương hiệu gạo Việt 30 năm vẫn mờ nhạt
Đội quân nhà Phật trên đất nước chùa tháp
Gặp mặt "Nhớ ngày tựu trường Phù Cừ 45 năm trước"
" Rubik 2019 – Cảm hứng và khát vọng"
Gặp mặt kỷ niệm 40 năm Lớp T74
Đối diện chống suy thoái "tự diễn biến" "tự chuyển hóa"
Dấu son Người xứ Nhãn
Liên hoan văn nghệ Hội Nhà báo Hưng Yên mở rộng năm 2019
Anh Thành chuối
Ước gì thời gian trở lại
Tác phẩm Liên kết "Động lực cho nông nghiệp bứt phá" Bài 2. Nhận diện rào cản
Hoa buồn biết mấy
Tác phẩm Liên kết "Động lực cho nông nghiệp bứt phá" - Bài 1. Đổi thay từ những cánh đồng
Lễ trao giải báo chí Nguyễn Văn Linh lần thứ nhất năm 2018
Tác phẩm Liên kết "Động lực cho nông nghiệp bứt phá" Bài 3. Liên kết động lực để nông nghiệp bứt phá
Phóng sự: Nhức nhối với "Dự án ma" Alibaba