“U tôi ngày ấy mỗi mùa XUÂN...”

Thứ hai - 07/02/2022 19:33
Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh khép lại trang bản thảo cuối cùng vào tháng 12/1941. Vậy là, tính từ Tản Ðà, với những thi phẩm xuất hiện ở thập kỷ 20, thế kỷ 20, Hoài Thanh đã làm một cuộc “tổng kết” hai mươi năm thơ Việt Nam đầy biến động, với hàng nghìn thi sĩ cũ, mới, để chọn ra 40 tác giả, trong đó có Ðoàn Văn Cừ.
111
Ảnh minh họa
Nhưng Ðoàn Văn Cừ là ai, ở đâu, bao nhiêu tuổi? Ngoài bảy bài thơ mà nhà phê bình kiệt xuất này đọc được trên báo Ngày nay vào những năm 36-38 của thế kỷ trước, Hoài Thanh cũng không biết gì thêm, “... Tuy đã hỏi nhiều người. Vậy xin mạn phép ông (Ðoàn Văn Cừ) trích mấy bài thơ: Ông ở đâu làm ơn cho chúng tôi biết” (Thi nhân Việt Nam, trang 188).

Thì ra ngày ấy đã không tuyển thơ theo cánh hẩu!

Ngày giải phóng miền Nam (4/1975) những bạn đọc ở vùng tạm chiếm mãi khi gặp chúng tôi cũng đều hỏi những câu như vậy. Ồ thì ra, chỉ cần dăm bảy bài thơ thôi, Ðoàn Văn Cừ đã đi cùng bạn đọc qua biết bao nhiêu thăng trầm của hơn nửa thế kỷ. Thế rồi người ta đọc lại cho nhau nghe bằng trí nhớ, bằng nỗi rưng rưng từng câu, từng đoạn, và đến cả bài, những Chợ Tết, Ðám hội, Ðám cưới mùa xuân, Trăng hè, Ðường về quê mẹ...

Thật ra, Ðoàn Văn Cừ không ở đâu xa. Quê gốc của ông là làng Ðô Quan, xã Nam Lợi, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Ðịnh, và ông sinh năm 1913.

“Thấy hay hay cảm động thì viết. Viết rồi gửi đi cho báo in để nhiều người cùng đọc, chứ cũng chẳng gặp ai, biết ai mà tìm. Mà tìm để làm gì nhỉ?... Ðến như ông Hoài Thanh, mãi tới khi giải phóng thủ đô 1954, đi nghe ông ấy nói chuyện thì thích, nhưng gặp thì lại ngại lắm cậu ạ...”. Ðoàn Văn Cừ là thế, đúng như lời nhà thơ nói với tôi trong một cuộc gặp mặt các nhà thơ Thành Nam năm 1982 khi tôi đã về làm ở Tuần báo Văn nghệ Hội Nhà văn Việt Nam. Nhưng còn một lý do nữa, có lẽ vì tính tình kín đáo, khiêm nhường, Ðoàn Văn Cừ đã không thể nói ra. Ông không gửi ảnh, tiểu sử theo yêu cầu tuyển chọn của Hoài Thanh nhắn trên báo chí hồi đó cho tuyển tập (1940-1941) là vì cũng chính thời gian ấy, anh giáo trẻ Ðoàn Văn Cừ đã về quê gốc là Nam Ðịnh dạy học, tham gia phong trào đấu tranh của công nhân nhà máy sợi và bị mật thám Pháp theo dõi xít xao... Kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi trở về Hà Nội, làm ít năm ở Nhà xuất bản Phổ Thông, rồi, nhoáng một cái, năm 1974, đúng tuổi hưu là nhà thơ lại tìm về quê gốc Nam Ðịnh cho đến cuối đời.

Ðúng là nhà thơ này không thể xa được những làng quê vào những thập niên giữa thế kỷ trước, trong khi các nhà thơ cách tân khác tìm cảm xúc từ nhiều những chân trời triết lý, nghệ thuật, cuộc đời, thì lạ thay, chỉ có bốn nhà thơ là tìm về những làng quê. Nguyễn Bính, Bàng Bá Lân, Anh Thơ, Ðoàn Văn Cừ. Họ tìm sự cách tân ngay trong những điều tưởng như đã quá quen thuộc, cũ kỹ là hồn quê - mảnh đất cội rễ thân thuộc tự đáy lòng: “U tôi ngày ấy mỗi mùa xuân/ Dặm liễu mây bay sắc trắng ngần/ Lại dẫn chúng tôi về nhận họ/ Nơi miền quê ngoại của hai thân/ Tôi nhớ đi qua những rặng đề/ Những dòng sông nhỏ chạy ven đê/ Cồn xanh bãi tía kề liên tiếp/ Người xới cà ngô rộn bốn bề”. Cảnh trí gần gũi thế, lại còn được lon xon chạy theo mẹ, tuổi thơ nào hạnh phúc hơn? “Thúng cắp ngang hông nón đội đầu/ Khuyên vàng, yếm thắm, áo the nâu/ Trông u như thể thời con gái/ Mắt sáng môi hồng má đỏ au”. Mẹ hiện ra trong tiềm thức mới rõ ràng thương nhớ làm sao! Có người vì quá yêu bài thơ Ðường về quê mẹ đã có ý định tạc tượng người mẹ muôn thuở qua thơ Ðoàn Văn Cừ. Ðúng là Tà áo nâu in giữa cánh đồng  thì có thể tạc được, nhưng Gió chiều cuốn bụi bốc sau lưng, cái Gió chiều đầy phong trần ấy thì tạc làm sao! Lại còn Trăng hè, có thể nói là một kiệt tác của thơ tả chân: “Tiếng võng trong nhà kẽo kẹt đưa/ Ðầu thềm con chó ngủ lơ mơ/ Bóng cây lơi lả bên hàng dậu/ Ðêm vắng, người im, cảnh lặng tờ// Ông lão nằm chơi ở giữa sân/ Tàu cau lấp lánh ánh trăng ngân/ Thằng cu đứng vịn bên thành chõng/ Ngắm bóng con mèo quyện dưới chân//... Trăng tà hạ xuống ngang đầu núi/ Ðom đóm bay qua dải nước đen... // Sao trời từng chiếc rơi thành lệ/ Sương khói bên đồng ủ bóng mơ”... Liệu đã có ai trong thi ca viết được những dòng khi trăng xế ở những làng quê Việt đẹp hơn thế này chăng? Và đây là phiên “Chợ Tết” quê xưa: “Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi/ Sương hồng lam ôm ấp mái nhà gianh/ Trên con đường viền trắng mép đồi xanh/ Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết// Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc/ Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon/ Vài cụ già chống gậy bước lom khom/ Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ... Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa”...  Làm sao mà quên được cảnh “Ðám hội” làng mùa xuân. Ở ngày hội ấy có rước kiệu, có vật, có cờ người, có uống rượu, có tế lễ, có hát bội... đủ cả những trò vui trên khắp các làng quê Việt Nam ai cũng đã từng biết, từng thấy nhưng phải qua cách nhìn và cảm xúc của Ðoàn Văn Cừ, đám hội ấy mới thực sự cụ thể và... kỳ ảo. Với những áng thơ của Ðoàn Văn Cừ, Hoài Thanh đã không do dự chút nào khi ông hạ bút bình: “Gần đây (giữa thế kỷ 20) đã có một ít nhà viết tiểu thuyết ưa thuật chuyện đồng quê, nơi nương náu cuối cùng của dĩ vãng. Nhưng đời sống đồng quê có một nhịp nhàng riêng, tiểu thuyết không diễn ra được. Phải có thơ! Trong các nhà thơ đồng quê, không ai có ngòi bút dồi dào và rực rỡ như Ðoàn Văn Cừ”. Thạch Lam, cũng đã phải bật thốt trước những trang thơ thấm đẫm hồn quê của Ðoàn Văn Cừ: “Một lối thơ riêng, rất riêng; đặc biệt nhiều mầu sắc và cảnh sắc...”.

Nói về mình về thơ ca, Ðoàn Văn Cừ tâm sự: “Ngót 60 năm cầm bút, tôi chỉ có một ước mơ khiêm tốn: Trang thơ góp một đường cày/ Nước non gieo hạt mong ngày nở hoa. Sở trường về lối thơ miêu tả hiện thực đồng quê: tả cảnh, tả chân kết hợp với suy tư, tưởng tượng, lãng mạn. Một lối thơ nhiều mầu sắc, hình ảnh, hình tượng mang tính dân tộc và hiện đại, hiện thực và lãng mạn, bình dân và trí tuệ”.
Ðoàn Văn Cừ - Nhà thơ của làng quê Việt Nam đã đi xa nhưng những tác phẩm sâu đậm hồn quê của ông chắc chắn sẽ còn sống mãi!...

 

Nguồn Văn nghệ  Xuân 2022
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

THƯ VIỆN ẢNH ĐẸP
35021b9c0ee1cfbf96f0-1.jpg ffc69024855944071d48-1.jpg 87e8e87cfd013c5f6510-1.jpg f7a58a679f1a5e44070b-1.jpg 5b9e981a8d674c391576-1.jpg dfefc79bd2e613b84af7-1.jpg 02ac9b4b8e364f681627-1.jpg 142989b99cc45d9a04d5-1.jpg fe3d1d75bf087e562719.jpg 94d3461b53669238cb77-1.jpg f38c46ee539392cdcb82-1.jpg 7f5885f9908451da0895-1.jpg e5c4472a52579309ca46-1.jpg 3b20a26fb712764c2f03-1.jpg 0506885d9d205c7e0531-1.jpg 1389b67fa302625c3b13-1.jpg f69297bc83c1429f1bd0-1.jpg 33f61d080875c92b9064-1.jpg e71f3a932feeeeb0b7ff-1.jpg 3b4258344c498d17d458-2-1.jpg aecc18440d39cc679528-1.jpg 01b53b002e7def23b66c-1.jpg 7536f22be75626087f47-1.jpg f87058784d058c5bd514-1.jpg 48dd535d4620877ede31-1.jpg ea6a58024d7f8c21d56e-1-1.jpg 4f0be64af33732696b26-1.jpg b673068913f4d2aa8be5-1.jpg 1d4bb15da420657e3c31-1.jpg d5502603818e4ad0139f.jpg c364cdd36a5ea100f84f.jpg 4126eb8e4c03875dde12.jpg 520c873d23b0e8eeb1a1.jpg 8f815695f21839466009.jpg eb2c4421e0ac2bf272bd.jpg cd43fd4859c5929bcbd4-1.jpg 0905f0a2572f9c71c53e.jpg a7896047c7ca0c9455db.jpg 0b4698843f09f457ad18.jpg f369334897c55c9b05d4.jpg d203ce4d69c0a29efbd1.jpg b91ad73673bbb8e5e1aa-1.jpg 35b9c64f61c2aa9cf3d3.jpg d9977394d7191c474508.jpg b94a739fd4121f4c4603.jpg 2799f500528d99d3c09c-1.jpg 370c09e6ae6b65353c7a.jpg 3b96701bd7961cc84587.jpg IMG-8018-2.jpg IMG-8016-1.jpg IMG-8013-1.jpg IMG-8015-1.jpg IMG-8020-1.jpg IMG-8014-1.jpg IMG-8021-1.jpg IMG-8007-1.jpg IMG-8017-1.jpg IMG-5494.jpg IMG-5518.jpg IMG-5501.jpg IMG-5507.jpg IMG-5513.jpg IMG-5493.jpg IMG-5517.jpg IMG-5500.jpg IMG-5505.jpg IMG-5512.jpg IMG-5489-1.jpg IMG-5516.jpg IMG-5498.jpg IMG-5504.jpg IMG-5510.jpg IMG-5515.jpg IMG-5497.jpg IMG-5529.jpg IMG-5503.jpg IMG-5509.jpg IMG-5514.jpg TS9-3886-2.jpg TS9-3861-2.jpg TS9-3794-2.jpg TS9-3905-1.jpg TS9-3865-1.jpg TS9-3830-2.jpg TS9-3931-2.jpg TS9-3853-2.jpg TS9-3948-1.jpg TS9-3856-2.jpg TS9-3760-2.jpg NIK-5090.jpg NIK-5045.jpg NIK-4980.jpg NIK-4997.jpg NIK-5102.jpg NIK-5054.jpg NIK-4995.jpg NIK-5014.jpg NIK-5108.jpg NIK-5072.jpg NIK-5015.jpg NIK-5118.jpg NIK-5078.jpg NIK-5034.jpg NIK-4996.jpg IMG-8507.jpg 15777046-1794464720803325-4664872810918106109-o-1.jpg NIK-6861-1.jpg DSC-2031.jpg IMG-8487.jpg IMG-8493.jpg FN1A8305.jpg cup-bb-17.jpg IMG-8495.jpg 44251966-2566673110013320-125322030391230464-n.jpg NIK4938.jpg NIK7698.jpg cup-bb-17.jpg dan-phong.jpg gaogiong.jpg gothap.jpg langcu.jpg langhoa.jpg dongsen.jpg
THỐNG KÊ TRUY CẬP
  • Đang truy cập12
  • Hôm nay1,136
  • Tháng hiện tại48,254
  • Tổng lượt truy cập1,315,211
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây